Egzama (Atopik Dermatit) Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Egzama; ciltte kuruluk, kızarıklık, kaşıntı ve zaman zaman kabuklanma ile seyreden, kronik ve tekrarlayıcı özellik gösteren inflamatuvar bir deri hastalığıdır. Halk arasında “egzama” olarak bilinen durumun en sık görülen tipi atopik dermatittir.

Tıbbi olarak egzama, cilt bariyerinin bozulması ve bağışıklık sisteminin aşırı duyarlılık göstermesi sonucu ortaya çıkar. Cilt normalde vücudu dış etkenlere karşı koruyan güçlü bir bariyer görevi görür. Ancak egzama hastalarında bu bariyer zayıfladığı için cilt daha hassas hale gelir.

Bu durum;

• Aşırı kuruluk
• Yoğun kaşıntı
• Ciltte çatlama
• Enfeksiyona yatkınlık

gibi belirtilerle kendini gösterir.

Atopik Dermatit Nedir?

Atopik dermatit, egzamanın en yaygın ve en bilinen türüdür. Genellikle bebeklik veya çocukluk döneminde başlar ancak erişkin yaşta da görülebilir.

“Atopik” kelimesi, kişinin genetik olarak alerjik hastalıklara yatkın olduğunu ifade eder. Atopik dermatit hastalarının önemli bir kısmında:

• Alerjik rinit
• Astım
• Gıda alerjisi

gibi diğer alerjik hastalıklar da eşlik edebilir.

Bu nedenle atopik dermatit, yalnızca bir cilt hastalığı değil; bağışıklık sistemi ile ilişkili kronik bir durumdur.

Egzama ile Atopik Dermatit Aynı Şey midir?

Egzama, ciltte inflamasyonla seyreden farklı deri hastalıklarını kapsayan genel bir tanımdır. Atopik dermatit ise bu grubun en sık görülen, kronik ve alerjik zeminle ilişkili formudur.

Dolayısıyla atopik dermatit, egzama spektrumunun bir alt tipidir. Ancak tüm egzama türleri atopik dermatit değildir.

Egzama başlığı altında değerlendirilen diğer deri hastalıkları arasında:

• Kontakt dermatit
• Seboreik dermatit
• Numuler egzama
• Dishidrotik egzama

yer alır.

Atopik dermatit ise genetik yatkınlık, bağışıklık sistemi disfonksiyonu ve cilt bariyer bozukluğu ile karakterizedir. Bu nedenle klinik seyri ve tedavi yaklaşımı diğer egzama türlerinden farklılık gösterebilir.

Egzama (Atopik Dermatit) Belirtileri Nelerdir?

Egzama belirtileri hastanın yaşına, hastalığın şiddetine ve alevlenme döneminde olup olmamasına göre değişiklik gösterebilir. Ancak tüm yaş gruplarında ortak olan temel belirti yoğun kaşıntıdır.

Atopik dermatit genellikle kaşıntı ile başlar ve kaşıma sonucu cilt bariyeri daha da bozulur. Bu durum inflamasyonu artırarak bir “kaşıntı–döküntü döngüsü” oluşturur.

Egzamanın Genel Belirtileri

Egzama hastalarında en sık görülen belirtiler şunlardır:

• Ciltte kuruluk ve hassasiyet
• Kızarıklık (eritem)
• Şiddetli kaşıntı
• Pullanma ve kabuklanma
• Deride kalınlaşma (likenifikasyon)
• Sıvı dolu küçük kabarcıklar
• Çatlaklar ve kanama
• Enfeksiyona yatkınlık

Kaşıntı genellikle gece saatlerinde artar ve uyku kalitesini ciddi şekilde etkileyebilir.

Bebeklerde Egzama Belirtileri

Bebeklerde atopik dermatit çoğunlukla yaşamın ilk 6 ayında başlar.

En sık görülen bölgeler:

• Yanaklar
• Alın
• Saçlı deri
• Kol ve bacakların dış yüzleri

Bebeklerde egzama genellikle:

• Parlak kırmızı döküntüler
• Islak ve sızıntılı lezyonlar
• Huzursuzluk ve ağlama
• Sürekli yüzünü sürtme

şeklinde ortaya çıkar.

Bu dönemde cilt daha ince olduğu için lezyonlar daha belirgin ve yaygın olabilir.

Çocuklarda Egzama Belirtileri

Çocukluk döneminde lezyonların yerleşim alanı değişir.

En sık görülen bölgeler:

• Dirsek içleri
• Diz arkaları
• Boyun
• Bilekler
• Ayak bilekleri

Bu yaş grubunda:

• Cilt kuruluğu daha belirgindir
• Kaşıma nedeniyle cilt kalınlaşır
• Ciltte koyulaşma görülebilir
• Kronik seyir ön plana çıkar

Çocuklarda egzama sıklıkla alerjik rinit ve astım ile birlikte görülebilir.

Erişkinlerde Egzama Belirtileri

Atopik dermatit erişkin yaşta da devam edebilir veya ilk kez erişkinlikte ortaya çıkabilir.

Erişkinlerde en sık görülen alanlar:

• El ve el sırtı
• Boyun
• Göz çevresi
• Yüz
• Meme başı çevresi

Belirtiler genellikle:

• Aşırı kuruluk
• İnce çatlaklar
• Kaşıntıya bağlı kalınlaşma
• Kronik inflamasyon

şeklindedir.

Erişkinlerde stres, kimyasal temas ve mesleki maruziyetler alevlenmeyi tetikleyebilir.

Egzama Alevlenmesi Nasıl Anlaşılır?

Atopik dermatit dönemsel olarak alevlenme gösterebilir.

Alevlenme döneminde:

• Kaşıntı artar
• Kızarıklık belirginleşir
• Cilt sıcak hissedilir
• Yeni döküntüler oluşur
• Sızıntılı lezyonlar görülebilir

Bu dönemde erken müdahale, hastalığın kontrol altına alınmasında kritik rol oynar.

Egzama (Atopik Dermatit) Neden Olur?

Egzama tek bir nedene bağlı olarak ortaya çıkan bir hastalık değildir. Atopik dermatit; genetik yatkınlık, bağışıklık sistemi düzensizliği ve çevresel faktörlerin birlikte etkisiyle gelişen kronik inflamatuvar bir cilt hastalığıdır.

Hastalığın temelinde iki ana mekanizma bulunur:

1. Cilt bariyer bozukluğu
2. Bağışıklık sisteminin aşırı duyarlılığı

Bu iki mekanizma bir araya geldiğinde cilt dış etkenlere karşı savunmasız hale gelir ve inflamasyon başlar.

1. Cilt Bariyerinin Bozulması

Sağlıklı bir cilt; nemi içeride tutan ve mikroorganizmaların girişini engelleyen güçlü bir koruyucu bariyere sahiptir.

Atopik dermatitte ise:

• Filaggrin gibi bariyer proteinlerinde eksiklik olabilir
• Cilt su kaybı artar
• Kuruluk belirginleşir
• Alerjenler ve irritanlar daha kolay içeri girer

Bu durum egzamanın temelini oluşturur.

Cilt kurudukça kaşıntı artar; kaşıntı arttıkça bariyer daha fazla zarar görür. Böylece kronikleşen bir inflamasyon döngüsü oluşur.

2. Genetik Yatkınlık

Egzama hastalarının önemli bir kısmında aile öyküsü bulunur.

Eğer ebeveynlerden birinde:

• Atopik dermatit
• Astım
• Alerjik rinit

varsa, çocukta egzama görülme riski artar.

Bu nedenle atopik dermatit “atopik hastalıklar zinciri”nin bir parçası olarak değerlendirilir.

3. Bağışıklık Sistemi Düzensizliği

Atopik dermatitte bağışıklık sistemi normalden daha hassas çalışır.

Zararsız maddelere karşı bile:

• Aşırı inflamatuvar yanıt
• Ciltte kızarıklık
• Kaşıntı
• Ödem

gelişebilir.

Bu bağışıklık yanıtı özellikle alerjenlerle temas sonrası belirginleşir.

4. Çevresel Tetikleyiciler

Egzama oluşumunda ve alevlenmesinde çevresel faktörler büyük rol oynar.

En sık tetikleyiciler:

• Soğuk ve kuru hava
• Ani sıcaklık değişimleri
• Yünlü ve sentetik kumaşlar
• Sabun ve deterjanlar
• Parfümlü kozmetik ürünler
• Stres
• Terleme
• Hava kirliliği

Bu faktörler doğrudan cilt bariyerini zayıflatabilir veya bağışıklık yanıtını artırabilir.

5. Besinler Egzamaya Neden Olur mu?

Bu konu sık sorulan ancak dikkatle ele alınması gereken bir başlıktır.

Her egzama hastasında gıda alerjisi bulunmaz. Ancak özellikle bebeklik döneminde bazı hastalarda:

• Süt
• Yumurta
• Buğday
• Fıstık

gibi besinler alevlenmeyi tetikleyebilir.

Besin kısıtlamaları mutlaka hekim kontrolünde yapılmalıdır. Gereksiz diyetler çocuklarda büyüme geriliğine yol açabilir.

6. Stres ve Egzama Arasındaki İlişki

Psikolojik stres, egzama alevlenmelerinde önemli bir faktördür.

Stres durumunda:

• Kortizol dengesi bozulur
• Bağışıklık sistemi yanıtı değişir
• Kaşıntı artabilir

Bu nedenle atopik dermatit yalnızca dermatolojik değil, bütüncül bir hastalık olarak değerlendirilmelidir.

Egzama Neden Son Yıllarda Artıyor?

Modern yaşam koşulları, aşırı hijyen alışkanlıkları ve şehir yaşamı atopik dermatit sıklığını artırmıştır.

Özellikle:

• Antibiyotik kullanımı
• Doğal mikrobiyotanın azalması
• Kapalı ortamda yaşam

bağışıklık sisteminin gelişimini etkileyerek egzama riskini artırabilir.

Egzama (Atopik Dermatit) Nasıl Teşhis Edilir?

Egzama tanısı çoğu zaman klinik değerlendirme ile konur. Atopik dermatit için spesifik tek bir kan testi veya görüntüleme yöntemi bulunmamaktadır. Tanı; hastanın öyküsü, belirtilerin yerleşimi ve muayene bulgularının birlikte değerlendirilmesi ile yapılır.

Özellikle kronik kaşıntı ve tipik yerleşim bölgelerinde görülen döküntüler tanı açısından belirleyicidir.

Klinik Değerlendirme

Atopik dermatit tanısında şu kriterler önemlidir:

• En az 6 haftadır devam eden kaşıntı
• Tipik bölgelerde döküntü
• Tekrarlayıcı ataklar
• Ailede alerjik hastalık öyküsü

Bebeklerde yanaklar ve saçlı deri,
çocuklarda dirsek içleri ve diz arkaları,
erişkinlerde ise el, boyun ve yüz bölgesi sıklıkla etkilenir.

Bu yerleşim paterni tanı koymada yardımcıdır.

Alerji Testleri Gerekli midir?

Her egzama hastasında alerji testi yapılması gerekmez.

Ancak aşağıdaki durumlarda ileri değerlendirme önerilebilir:

• Şiddetli ve kontrol altına alınamayan egzama
• Besinle ilişkili alevlenme şüphesi
• Eşlik eden astım veya alerjik rinit
• Sık enfeksiyon gelişimi

Gerekli görüldüğünde şu testler yapılabilir:

• Deri prick testi
• Spesifik IgE kan testleri
• Yama testi (kontakt dermatit şüphesinde)

Ancak unutulmamalıdır ki atopik dermatit tanısı laboratuvar testiyle değil, klinik bulgularla konur.

Ayırıcı Tanı

Egzama ile karışabilen bazı deri hastalıkları vardır. Doğru tanı için şu durumlar göz önünde bulundurulmalıdır:

• Seboreik dermatit
• Kontakt dermatit
• Psoriasis (sedef hastalığı)
• Mantar enfeksiyonları
• İmmün yetmezlik durumları

Özellikle bebeklik döneminde seboreik dermatit ile atopik dermatit karışabilir. Seboreik dermatitte kaşıntı genellikle daha hafiftir ve yağlı kabuklanma ön plandadır.

Egzama Şiddeti Nasıl Değerlendirilir?

Atopik dermatit hafif, orta ve ağır olarak sınıflandırılabilir.

Değerlendirmede dikkate alınan faktörler:

• Etkilenen cilt alanı
• Kaşıntının şiddeti
• Uyku kalitesi
• Günlük yaşamı etkileme düzeyi
• Sık alevlenme durumu

Şiddet derecesi, tedavi planının belirlenmesinde önemli rol oynar.

Egzama (Atopik Dermatit) Tedavisi Nasıl Yapılır?

Egzama tedavisinde temel amaç; cilt bariyerini onarmak, inflamasyonu azaltmak ve alevlenmeleri önlemektir. Atopik dermatit kronik bir hastalık olduğu için tedavi yalnızca atak dönemlerinde değil, uzun vadeli bir kontrol planı şeklinde uygulanmalıdır.

Tedavi yaklaşımı hastalığın şiddetine göre değişir ve genellikle basamaklı bir plan izlenir.

1. Nemlendirici Tedavisi (Cilt Bariyerinin Onarılması)

Egzama tedavisinin temelini düzenli ve doğru nemlendirme oluşturur.

Atopik dermatitte cilt bariyeri zayıfladığı için:

• Su kaybı artar
• Kuruluk belirginleşir
• Kaşıntı şiddetlenir

Bu nedenle uygun nemlendiriciler günde en az 2 kez uygulanmalıdır.

Tercih edilmesi gereken ürünler:

• Parfümsüz
• Renklendirici içermeyen
• Yoğun kıvamlı
• Bariyer onarıcı içeriklere sahip

Nemlendiriciler yalnızca destek değil, tedavinin temelidir.

2. Topikal Kortikosteroidler

Alevlenme dönemlerinde inflamasyonu hızla baskılamak için topikal kortikosteroidler kullanılır.

Bu ilaçlar:

• Kızarıklığı azaltır
• Kaşıntıyı hafifletir
• Enflamasyonu kontrol altına alır

Doğru güçte ve doğru süreyle kullanıldığında güvenlidir. Ancak uzun süreli ve kontrolsüz kullanım cilt incelmesine yol açabilir.

Tedavi mutlaka hekim kontrolünde planlanmalıdır.

3. Topikal Kalsinörin İnhibitörleri

Özellikle yüz ve göz çevresi gibi hassas bölgelerde tercih edilen steroid dışı ilaçlardır.

Avantajları:

• Cilt incelmesi yapmaz
• Uzun süreli kullanım için uygundur
• İdame tedavisinde etkilidir

Bu grup ilaçlar orta ve hafif şiddette atopik dermatitte önemli yer tutar.

4. Sistemik Tedaviler

Şiddetli ve yaygın egzama vakalarında sistemik tedavi gerekebilir.

Kullanılabilecek seçenekler:

• Oral immün baskılayıcı ilaçlar
• Kısa süreli sistemik kortikosteroidler
• Yeni nesil biyolojik ajanlar

Biyolojik tedaviler, bağışıklık sisteminin belirli yollarını hedef alarak daha kontrollü bir etki sağlar. Özellikle dirençli atopik dermatit olgularında yaşam kalitesini belirgin şekilde artırabilir.

5. Fototerapi

Orta ve ağır atopik dermatitte kontrollü ultraviyole (UV) tedavisi uygulanabilir.

Fototerapi:

• İnflamasyonu azaltır
• Kaşıntıyı hafifletir
• İlaç ihtiyacını azaltabilir

Ancak düzenli seans gerektirir ve hekim kontrolünde uygulanmalıdır.

6. Egzamayı Kontrol Altında Tutmak İçin Günlük Bakım

Tedavinin en önemli kısmı düzenli bakım ve tetikleyicilerden kaçınmaktır.

Dikkat edilmesi gerekenler:

• Ilık duş tercih edilmeli
• Sabun yerine nazik temizleyiciler kullanılmalı
• Cilt kurulanırken sürtmeden tampon hareketle kurulanmalı
• Pamuklu kıyafetler tercih edilmeli
• Terleme sonrası cilt temizlenmeli

Bu önlemler alevlenme sıklığını ciddi ölçüde azaltabilir.

Egzama Tamamen Geçer mi?

Atopik dermatit kronik bir hastalıktır. Tamamen ortadan kalkması her zaman mümkün olmayabilir. Ancak doğru tedavi ve düzenli bakım ile:

• Alevlenmeler azaltılabilir
• Kaşıntı kontrol altına alınabilir
• Yaşam kalitesi belirgin şekilde artırılabilir

Birçok çocukta yaş ilerledikçe belirtiler hafifler veya kaybolabilir.

Egzama (Atopik Dermatit) Alevlenmesini Önlemek İçin Neler Yapılmalı?

Atopik dermatit kronik ve tekrarlayıcı bir hastalıktır. Bu nedenle tedavinin amacı yalnızca mevcut lezyonları iyileştirmek değil, yeni alevlenmeleri önlemektir.

Alevlenme; kaşıntının artması, kızarıklığın belirginleşmesi ve yeni döküntülerin ortaya çıkması ile kendini gösterir. Düzenli bakım ve tetikleyicilerden kaçınma, bu süreci kontrol altına almada kritik rol oynar.

1. Cilt Bariyerini Güçlendirmek

Egzama kontrolünün temelini düzenli nemlendirme oluşturur.

• Duş sonrası ilk 3 dakika içinde nemlendirici uygulanmalıdır.
• Günde en az 2 kez bariyer onarıcı ürün kullanılmalıdır.
• Parfüm ve alkol içeren ürünlerden kaçınılmalıdır.

Cilt ne kadar iyi nemlendirilirse, alevlenme riski o kadar azalır.

2. Doğru Duş ve Temizlik Alışkanlıkları

Yanlış temizlik uygulamaları atopik dermatiti kötüleştirebilir.

Öneriler:

• Duş süresi 5–10 dakikayı geçmemelidir.
• Ilık su tercih edilmelidir.
• Köpüren ve sert sabunlardan kaçınılmalıdır.
• Cilt havluyla sürtülmeden, tampon hareketle kurulanmalıdır.

Aşırı sıcak su cilt bariyerini zayıflatır ve kaşıntıyı artırır.

3. Tetikleyicilerden Kaçınmak

Her atopik dermatit hastasının tetikleyicisi farklı olabilir. Ancak en sık görülen faktörler şunlardır:

• Soğuk ve kuru hava
• Aşırı terleme
• Yünlü ve sentetik kıyafetler
• Ev tozu akarları
• Parfümlü deterjanlar
• Stres

Kişiye özel tetikleyicilerin belirlenmesi, hastalığın kontrolünde büyük avantaj sağlar.

4. Stres Yönetimi

Stres, egzama alevlenmelerinde önemli bir rol oynar. Özellikle erişkin hastalarda stres kaynaklı kaşıntı artışı sık görülür.

• Düzenli uyku
• Egzersiz
• Nefes teknikleri
• Psikolojik destek

gibi yöntemler hastalığın seyrini olumlu etkileyebilir.

5. Giysi ve Ortam Düzenlemesi

Atopik dermatitte ciltle temas eden her materyal önemlidir.

• Pamuklu ve nefes alabilen kumaşlar tercih edilmelidir.
• Yeni alınan kıyafetler giyilmeden önce yıkanmalıdır.
• Ev ortamı çok kuru olmamalıdır (ideal nem oranı %40–50).
• Toz tutan halı ve peluş oyuncaklar sınırlandırılmalıdır.

Özellikle çocuklarda çevresel düzenleme, alevlenme sıklığını azaltabilir.

6. İdame Tedavisi (Proaktif Yaklaşım)

Modern atopik dermatit yönetiminde yalnızca atak döneminde değil, iyilik halinde de düşük doz antiinflamatuvar tedavi uygulanabilir.

Bu yaklaşım:

• Alevlenme sıklığını azaltır
• Kortizon ihtiyacını düşürür
• Uzun vadeli kontrol sağlar

Bu strateji mutlaka hekim kontrolünde planlanmalıdır.

Egzama Tekrarlar mı?

Evet. Atopik dermatit dönemsel olarak alevlenme ve sakinleşme gösteren bir hastalıktır. Ancak doğru bakım ve tedavi planı ile atak sıklığı ve şiddeti belirgin şekilde azaltılabilir.

Birçok çocukta yaş ilerledikçe belirtiler hafifler. Ancak erişkin dönemde de devam edebilen vakalar vardır.

Egzama (Atopik Dermatit) Hakkında Sık Sorulan Sorular

Egzama bulaşıcı mıdır?

Hayır. Egzama bulaşıcı bir hastalık değildir. Atopik dermatit bağışıklık sistemi ve cilt bariyer bozukluğu ile ilişkili kronik bir inflamatuvar hastalıktır. Temas yoluyla başka bir kişiye geçmez.

Egzama tamamen geçer mi?

Atopik dermatit kronik bir hastalıktır. Tamamen ortadan kalkması her zaman mümkün değildir. Ancak doğru tedavi ve düzenli bakım ile hastalık uzun süreli kontrol altına alınabilir. Birçok çocukta ergenlik döneminde belirgin düzelme görülebilir.

Egzama kaşıntısı neden gece artar?

Gece saatlerinde vücut ısısının artması ve dikkat dağıtıcı uyaranların azalması kaşıntı hissini artırabilir. Ayrıca atopik dermatitte cilt bariyerinin zayıf olması gece kuruluğunu belirginleştirir. Bu nedenle egzama hastalarında uyku bozukluğu sık görülür.

Egzama stresten olur mu?

Stres tek başına egzama nedeni değildir. Ancak stres, atopik dermatit alevlenmelerini tetikleyebilir ve kaşıntıyı artırabilir. Bu nedenle stres yönetimi hastalığın kontrolünde önemli bir faktördür.

Egzama hangi yaşta başlar?

Atopik dermatit genellikle bebeklik döneminde başlar. Vakaların büyük kısmı yaşamın ilk 5 yılında ortaya çıkar. Ancak erişkin yaşta da başlayabilen formları bulunmaktadır.

Egzama için hangi doktora gidilir?

Egzama tanı ve tedavisi için dermatoloji uzmanına veya alerji ve immünoloji uzmanına başvurulmalıdır. Özellikle alerjik hastalık eşlik ediyorsa alerji uzmanı değerlendirmesi önemlidir.

Egzama tedavisinde kortizon zararlı mıdır?

Topikal kortikosteroidler doğru dozda ve uygun süreyle kullanıldığında güvenlidir. Kontrolsüz ve uzun süreli kullanım yan etkilere yol açabilir. Bu nedenle tedavi mutlaka hekim kontrolünde planlanmalıdır.

Egzama besinlerden kaynaklanır mı?

Her egzama hastasında besin alerjisi bulunmaz. Ancak özellikle bebeklerde bazı gıdalar alevlenmeyi tetikleyebilir. Gereksiz diyetlerden kaçınılmalı, şüphe durumunda uzman değerlendirmesi yapılmalıdır.

Egzama (Atopik Dermatit) Kontrol Altına Alınabilir Bir Hastalıktır

Egzama, özellikle atopik dermatit formu ile, kronik ve tekrarlayıcı seyreden bir cilt hastalığıdır. Ancak doğru tanı, uygun tedavi planı ve düzenli cilt bakımı ile hastalık büyük ölçüde kontrol altına alınabilir.

Atopik dermatitin temelinde cilt bariyer bozukluğu ve bağışıklık sistemi düzensizliği yer alır. Bu nedenle yalnızca alevlenme dönemlerinde değil, iyilik halinde de cilt bakımına devam edilmesi gerekir.

Erken müdahale:

• Kaşıntıyı azaltır
• Alevlenme sıklığını düşürür
• Uyku kalitesini artırır
• Yaşam kalitesini iyileştirir

Özellikle bebek ve çocukluk döneminde doğru yönetim, hastalığın uzun vadeli seyrini olumlu etkileyebilir.

Egzama tedavisi kişiye özeldir. Bu nedenle bireysel değerlendirme ve uzman takibi önemlidir.