Bebeklerde Tiroid Yüksekliği (Hipertiroidi)

Bebeklerde tiroid yüksekliği (hipertiroidi), tiroid bezinin fazla T3 ve T4 hormonları üretmesi sonucu metabolizma hızının artmasıyla ortaya çıkan, kalp hızında artış, huzursuzluk ve kilo alamama gibi belirtilerle seyreden nadir bir durumdur. Yenidoğan döneminde erken tanı, olası komplikasyonların önlenmesi açısından büyük önem taşır.

Bebeklerde Tiroid Yüksekliği Nedir?

Bebeklerde tiroid yüksekliği, tiroid bezinin normalden fazla çalışarak aşırı miktarda T3 ve T4 hormonları üretmesi durumudur. Bu tablo, tıbbi olarak hipertiroidi olarak adlandırılır ve vücutta birçok sistemi etkileyen metabolik değişikliklere yol açar. Özellikle metabolizma hızında artış, kalp atım hızında yükselme ve sinir sistemi uyarılabilirliğinde artış gibi bulgular ön plandadır.

Bebeklerde tiroid yüksekliği nadir görülse de, erken dönemde fark edilmediğinde büyüme ve gelişme üzerinde olumsuz etkiler oluşturabilir. Bu nedenle yenidoğanda tiroid yüksekliği, özellikle yaşamın ilk haftalarında dikkatle değerlendirilmesi gereken bir durumdur.

Tiroid fonksiyonları, beyindeki hipofiz bezinden salgılanan TSH hormonu tarafından kontrol edilir. Bu nedenle ebeveynlerin sıkça merak ettiği “bebeklerde TSH yüksekliği nedir?” sorusu da bu noktada önem kazanır. Ancak her bebeklerde TSH yüksekliği, doğrudan hipertiroidi anlamına gelmez; farklı tiroid hastalıklarının bir göstergesi olabilir.

Özellikle yenidoğan tarama testi ile tiroid hormon düzeylerinin kontrol edilmesi, erken tanı açısından kritik bir rol oynar. Böylece yeni doğan bebeklerde tiroid yüksekliği gibi durumlar erken dönemde tespit edilerek gerekli takip planı oluşturulabilir.

Bebeklerde Tiroid Yüksekliği Neden Olur?

Bebeklerde tiroid yüksekliği, farklı mekanizmalarla ortaya çıkabilen nadir ancak dikkatle değerlendirilmesi gereken bir durumdur. Özellikle yenidoğanda tiroid yüksekliği, çoğu zaman anne ve bebek arasındaki biyolojik etkileşimlerden kaynaklanır.

En sık nedenlerden biri, annede bulunan Graves hastalığıdır. Bu hastalıkta bağışıklık sistemi, tiroid bezini uyaran antikorlar üretir. Bu antikorlar gebelik sırasında plasenta yoluyla bebeğe geçebilir ve bebeğin tiroid bezini aşırı çalıştırarak bebeklerde hipertiroidi gelişmesine yol açabilir. Bu durum, doğumdan sonra geçici olabileceği gibi, bazı bebeklerde daha uzun süreli takip gerektirebilir.

Bunun dışında yenidoğanda tiroid yüksekliği şu nedenlere bağlı olarak da gelişebilir:

• Anneye ait tiroid hastalıkları: Özellikle gebelikte kontrolsüz hipertiroidi varlığı
• Bağışıklık sistemi kaynaklı durumlar: Tiroidi uyarıcı otoantikorlar
• Genetik faktörler: Nadir de olsa tiroid hormon üretimini artıran kalıtsal durumlar
• İlaç etkileri: Gebelikte kullanılan bazı ilaçların bebeğin tiroid fonksiyonlarını etkilemesi
• Tiroid bezinin yapısal veya fonksiyonel bozuklukları

Bazı durumlarda ise laboratuvar testlerinde bebeklerde TSH yüksekliği veya çocuklarda TSH yüksekliği saptanabilir. Ancak bu durum her zaman bebeklerde tiroid yüksekliği anlamına gelmez. Çünkü TSH hormonu, tiroidin az çalıştığı durumlarda da yükselebilir. Bu nedenle TSH yüksekliği bebeklerde mutlaka diğer hormon değerleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Yeni doğan bebeklerde tiroid yüksekliği, genellikle geçici olabilir ancak altta yatan nedenin doğru şekilde belirlenmesi çok önemlidir. Bu noktada detaylı değerlendirme, uygun takip ve gerektiğinde tedavi planı çocuk endokrinolojisi uzmanı tarafından yapılmalıdır.

Bebeklerde Tiroid Yüksekliği Belirtileri

Bebeklerde tiroid yüksekliği belirtileri, genellikle artmış metabolizma hızına bağlı olarak ortaya çıkar ve çoğu zaman diğer hastalıklarla karışabilecek kadar sinsi ilerleyebilir. Bu nedenle ebeveynlerin özellikle erken dönemde bazı ipuçlarına dikkat etmesi önemlidir.

Tiroid hormonlarının (T3 ve T4) fazla olması, vücutta birçok sistemi etkiler. Özellikle kalp, sinir sistemi ve büyüme-gelişme süreçleri bu durumdan doğrudan etkilenir.

Bebeklerde hipertiroidi belirtileri şunlardır:

• Huzursuzluk ve aşırı hareketlilik: Bebek normalden daha sık ağlayabilir ve sakinleşmekte zorlanabilir
• Kalp hızında artış (çarpıntı): Dinlenme halinde bile hızlı kalp atışı görülebilir
• Kilo alamama veya yetersiz kilo artışı: Yeterli beslenmeye rağmen beklenen kilo artışı olmaz
• Terleme ve sıcak cilt: Metabolizma hızındaki artış nedeniyle vücut ısısı yükselebilir
• Uyku düzensizlikleri: Sık uyanma ve kısa uyku süreleri görülebilir
• İshal veya sık dışkılama: Sindirim sistemi hızlanabilir
• Beslenme güçlüğü: Emme sırasında çabuk yorulma veya huzursuzluk
• Gözlerde belirginleşme (nadiren): Özellikle Graves hastalığına bağlı durumlarda görülebilir

Daha ileri vakalarda çocuklarda tiroid yüksekliği belirtileri ile benzer şekilde büyüme hızında artış, kemik gelişiminde hızlanma ve dikkat sorunları gibi bulgular da ortaya çıkabilir.

Özellikle yeni doğan bebeklerde tiroid yüksekliği, ilk haftalarda fark edilmesi zor olabilen belirtilerle seyredebilir. Bu nedenle rutin kontroller ve yenidoğan tarama testi sonuçları büyük önem taşır.

Eğer bebeğinizde bu belirtilerden birkaçı bir arada görülüyorsa, durumun uzman hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Yenidoğanda Tiroid Yüksekliği Nasıl Anlaşılır?

Yenidoğanda tiroid yüksekliği, çoğu zaman belirgin klinik bulgular ortaya çıkmadan önce yapılan testlerle fark edilir. Bu nedenle erken dönemde tanı koyabilmek için hem klinik gözlem hem de laboratuvar değerlendirmesi birlikte ele alınmalıdır.

Doğumdan sonraki ilk günlerde uygulanan yenidoğan tarama testi, tiroid hastalıklarının saptanmasında en önemli basamaktır. Bu test sayesinde bebeklerde tiroid fonksiyonları değerlendirilir ve olası sorunlar erken dönemde tespit edilebilir. Özellikle yenidoğanda tiroid yüksekliği şüphesi olan durumlarda, bu tarama testinin sonuçları yol göstericidir.

Tanı sürecinde aşağıdaki yöntemler kullanılır:

• Kan testleri:
  Bebekten alınan kan örneğinde TSH hormonu, T3 ve T4 hormonları ölçülür.
  Hipertiroidi durumunda genellikle T3 ve T4 yüksek, TSH ise baskılanmış (düşük) bulunur.
• Klinik değerlendirme:
  Hekim tarafından yapılan fizik muayenede kalp hızı, büyüme parametreleri ve genel durum değerlendirilir. Huzursuzluk, çarpıntı ve kilo alamama gibi bulgular dikkate alınır.
• Anne öyküsü:
  Özellikle annede Graves hastalığı veya başka bir tiroid hastalığı öyküsü varsa, bu durum bebeğin değerlendirilmesinde kritik öneme sahiptir.
• İleri tetkikler (gerektiğinde):
  Nadir durumlarda tiroid ultrasonu veya antikor testleri yapılabilir.

Ebeveynlerin sıkça merak ettiği konulardan biri de “bebeklerde TSH yüksekliği nedir?” sorusudur. Ancak burada önemli bir nokta vardır:
Her bebeklerde TSH yüksekliği, hipertiroidi anlamına gelmez. Aksine, çoğu durumda TSH yüksekliği tiroid bezinin az çalıştığını (hipotiroidi) düşündürür. Bu nedenle TSH yüksekliği bebeklerde mutlaka diğer hormon değerleri ile birlikte değerlendirilmelidir.

Özellikle yeni doğan bebeklerde tiroid yüksekliği, erken tanı konulmadığında kalp ve gelişim üzerinde olumsuz etkiler oluşturabilir. Bu nedenle tarama testleri ve düzenli doktor kontrolleri ihmal edilmemelidir.

Bebeklerde TSH Yüksekliği Nedir?

Bebeklerde TSH yüksekliği, hipofiz bezinden salgılanan TSH hormonunun normalden yüksek olması durumudur. TSH, tiroid bezini uyararak T3 ve T4 hormonlarının üretimini düzenler. Bu nedenle TSH düzeyindeki değişiklikler, tiroid fonksiyonları hakkında önemli bilgiler verir.

Ebeveynlerin sıkça sorduğu “bebeklerde TSH yüksekliği nedir?” sorusunun yanıtı, tek başına değerlendirildiğinde yanıltıcı olabilir. Çünkü TSH yüksekliği bebeklerde, çoğunlukla tiroid bezinin yeterince hormon üretmediği (hipotiroidi) durumlarda ortaya çıkar. Ancak bazı özel durumlarda geçici değişiklikler de görülebilir.

Özellikle yenidoğan döneminde:

• Doğumdan hemen sonra TSH düzeyi doğal olarak yüksek olabilir
• Bu nedenle ilk ölçümlerde görülen yükseklik her zaman hastalık anlamına gelmez
• Takip testleri ile değerlerin normale dönüp dönmediği değerlendirilir

Bu noktada bebeklerde tiroid yüksekliği ile bebeklerde TSH yüksekliği kavramlarının karıştırılmaması çok önemlidir. Çünkü:

• Bebeklerde tiroid yüksekliği (hipertiroidi): T3 ve T4 hormonları yüksektir, TSH genellikle düşüktür
• TSH yüksekliği bebeklerde: Çoğunlukla tiroid bezinin az çalıştığını gösterir

Ancak nadir durumlarda, özellikle bağışıklık sistemi ile ilişkili hastalıklarda veya geçici hormonal dalgalanmalarda farklı tablolar da görülebilir.

Çocuklarda TSH yüksekliği de benzer şekilde değerlendirilir ve yaşa göre referans aralıkları dikkate alınır. Bu nedenle laboratuvar sonuçları mutlaka klinik bulgular ve diğer hormon değerleri ile birlikte ele alınmalıdır.

Çocuklarda Tiroid Yüksekliği ile Farkı

Bebeklerde tiroid yüksekliği ile çocuklarda tiroid yüksekliği benzer hormonal mekanizmalarla ortaya çıksa da, klinik bulgular ve hastalığın seyri açısından önemli farklılıklar gösterir. Bu farkların bilinmesi, doğru tanı ve takip açısından büyük önem taşır.

Bebeklerde tiroid yüksekliği, çoğunlukla yenidoğan dönemine özgü ve sıklıkla geçici olabilen bir durumdur. En sık nedeni, anneden geçen antikorlara bağlı gelişen geçici hipertiroidi tablosudur. Bu nedenle özellikle yenidoğanda tiroid yüksekliği, doğumdan sonraki ilk haftalarda yakından izlenmelidir.

Buna karşılık çocuklarda tiroid yüksekliği, daha çok kalıcı nedenlere bağlı olarak gelişir. En sık karşılaşılan nedenlerden biri Graves hastalığıdır. Bu hastalıkta bağışıklık sistemi, tiroid bezini sürekli uyararak fazla hormon üretimine neden olur.

İki durum arasındaki temel farklar şu şekilde özetlenebilir:

• Nedenler:
  Bebeklerde genellikle anne kaynaklı antikorlar etkiliyken, çocuklarda otoimmün hastalıklar ön plandadır
• Süre:
  Bebeklerde çoğu zaman geçici bir durum söz konusuyken, çocuklarda daha uzun süreli ve kalıcı olabilir
• Belirtiler:
  Bebeklerde huzursuzluk, kilo alamama ve çarpıntı ön plandayken,
  çocuklarda çarpıntıya ek olarak dikkat dağınıklığı, okul başarısında düşüş ve hızlı büyüme görülebilir
• Laboratuvar bulguları:
  Her iki grupta da T3 ve T4 yüksek, TSH düşük olabilir ancak yorumlama yaşa göre değişir

Çocuklarda tiroid yüksekliği belirtileri, genellikle daha belirgin ve uzun süreli olduğu için fark edilmesi daha kolaydır. Ancak bebeklerde belirtiler daha silik ve non-spesifik olabileceğinden tanı çoğu zaman tarama testleri ile konulur.

Bu nedenle hem bebeklerde tiroid yüksekliği hem de çocuklarda tiroid yüksekliği durumlarında yaşa özgü değerlendirme yapılması ve uzman takibi büyük önem taşır.

Yenidoğan Tarama Testi ve Önemi

Yenidoğan döneminde yapılan yenidoğan tarama testi, bebeklerde tiroid hastalıklarının erken tanınması açısından hayati öneme sahiptir. Türkiye’de rutin olarak uygulanan bu test, doğumdan sonraki ilk günlerde topuktan alınan birkaç damla kan ile gerçekleştirilir.

Bu testin temel amacı, özellikle tiroid hormon dengesizliklerini erken dönemde saptamaktır. Her ne kadar tarama programları daha çok tiroid bezinin az çalıştığı durumları (hipotiroidi) tespit etmeye yönelik olsa da, bazı durumlarda yenidoğanda tiroid yüksekliği ile ilgili ipuçları da elde edilebilir.

Bebeklerde tiroid yüksekliği gibi nadir görülen durumların erken fark edilmesi, olası komplikasyonların önlenmesi açısından kritik rol oynar. Çünkü tiroid hormonları, beyin gelişimi, büyüme ve metabolizma üzerinde doğrudan etkilidir.

Yenidoğan tarama testinin sağladığı başlıca avantajlar şunlardır:

• Erken tanı imkanı: Klinik belirtiler ortaya çıkmadan önce hormonal dengesizlikler saptanabilir
• Gelişimsel risklerin önlenmesi: Tiroid hormon bozukluklarının beyin gelişimine etkisi erken müdahale ile azaltılabilir
• Takip sürecinin planlanması: Şüpheli durumlarda ileri testler ve uzman değerlendirmesi yapılabilir

Özellikle yeni doğan bebeklerde tiroid yüksekliği, çoğu zaman belirti vermeden ilerleyebileceği için tarama testleri büyük önem taşır. Bu sayede hem bebeklerde tiroid yüksekliği hem de diğer tiroid fonksiyon bozuklukları erken dönemde kontrol altına alınabilir.

Tarama testinde anormal bir sonuç saptandığında, durumun netleştirilmesi için detaylı kan testleri yapılır ve süreç çocuk endokrinolojisi uzmanı tarafından değerlendirilir.

Bebeklerde Tiroid Yüksekliği Tedavisi

Bebeklerde tiroid yüksekliği tedavisi, altta yatan nedene, hastalığın şiddetine ve bebeğin genel durumuna göre planlanır. Bebeklerde hipertiroidi, her zaman aynı şekilde ilerlemediği için tedavi yaklaşımı bireysel olarak belirlenir.

Tedavide temel amaç; T3 ve T4 hormonlarının normal seviyelere getirilmesi, metabolizma hızında artışın kontrol altına alınması ve kalp başta olmak üzere organların korunmasıdır.

Tedavi sürecinde uygulanabilecek yöntemler şunlardır:

• İlaç tedavisi:
  Tiroid hormon üretimini azaltan ilaçlar kullanılabilir. Bu ilaçlar sayesinde tiroid bezinin aşırı çalışması kontrol altına alınır.
• Kalp hızını düzenleyici tedavi:
  Özellikle çarpıntı ve kalp hızında artış olan bebeklerde, kalp ritmini dengeleyen destek tedaviler uygulanabilir.
• Yakın takip:
  Bebeklerde tiroid yüksekliği çoğu zaman geçici olabileceği için düzenli kan testleri ile hormon düzeyleri izlenir.

Özellikle yeni doğan bebeklerde tiroid yüksekliği, anneden geçen antikorlara bağlıysa çoğunlukla geçici bir tablo oluşturur. Bu durumda tedavi süreci daha kısa olabilir ve belirli bir süre sonra ilaçlar kesilebilir.

Ancak bazı durumlarda tedavi süreci daha uzun sürebilir. Bu nedenle çocuklarda tiroid yüksekliği ve bebeklerde görülen formlar mutlaka düzenli aralıklarla kontrol edilmelidir.

Bu noktada tedavi süreci, çocuk endokrinolojisi uzmanı tarafından planlanmalı ve takip edilmelidir. Gereksiz tedavilerden kaçınmak ve doğru zamanda müdahale etmek büyük önem taşır.

Yeni Doğan Bebeklerde Tiroid Yüksekliği Tedavisi

Yeni doğan bebeklerde tiroid yüksekliği tedavisi, çoğunlukla durumun geçici olup olmadığına göre şekillenir. Özellikle anneden geçen tiroid uyarıcı antikorlara bağlı gelişen yenidoğanda tiroid yüksekliği, genellikle birkaç hafta veya ay içinde kendiliğinden düzelebilir. Ancak bu süreçte bebeğin yakından izlenmesi gerekir.

Yenidoğan döneminde tedavi planı oluşturulurken şu faktörler dikkate alınır:

• Hormon düzeylerinin yüksekliği (T3 ve T4)
• Kalp hızındaki artış ve klinik bulgular
• Bebeğin kilo alımı ve genel durumu
• Anne öyküsü (özellikle Graves hastalığı varlığı)

Tedavi yaklaşımı genellikle şu şekilde ilerler:

İlaç tedavisi (gerektiğinde):
Tiroid hormon üretimini azaltan ilaçlar, yalnızca gerekli durumlarda ve dikkatli doz ayarlaması ile kullanılır. Amaç, hormon seviyelerini güvenli aralığa çekmektir.

Destek tedaviler:
Kalp hızının kontrol altına alınması ve bebeğin rahatlatılması için ek tedaviler uygulanabilir.

Yakın izlem:
En önemli basamaklardan biri düzenli takip sürecidir. Çünkü yeni doğan bebeklerde tiroid yüksekliği tedavisi, çoğu zaman kısa süreli olup hormon seviyeleri normale döndükçe tedavi sonlandırılabilir.

Bu süreçte gereksiz ve uzun süreli tedavilerden kaçınmak büyük önem taşır. Aynı zamanda tedavinin gecikmesi de risk oluşturabileceği için denge doğru kurulmalıdır.

Tiroid Yüksekliği Zararlı mı?

Bebeklerde tiroid yüksekliği, erken tanı ve doğru takip ile çoğu zaman kontrol altına alınabilen bir durumdur. Ancak tedavi edilmediğinde veya geç fark edildiğinde bazı önemli sağlık sorunlarına yol açabilir.

Tiroid hormonları (T3 ve T4), büyüme, beyin gelişimi ve metabolizma üzerinde doğrudan etkili olduğu için bu hormonların fazla olması özellikle yenidoğan döneminde hassas bir dengeyi bozabilir. Bu nedenle yenidoğanda tiroid yüksekliği, dikkatle izlenmesi gereken bir tablodur.

Tedavi edilmediğinde ortaya çıkabilecek riskler şunlardır:

• Kalp problemleri:
  Sürekli yüksek kalp hızı (çarpıntı), kalp üzerinde yük oluşturabilir
• Gelişimsel etkiler:
  Beyin gelişimi ve nörolojik fonksiyonlar olumsuz etkilenebilir
• Kilo alamama ve büyüme sorunları:
  Artmış metabolizma nedeniyle yeterli kilo artışı sağlanamayabilir
• Huzursuzluk ve uyku problemleri:
  Sinir sistemi üzerindeki etkiler nedeniyle yaşam kalitesi bozulabilir

Öte yandan, yeni doğan bebeklerde tiroid yüksekliği çoğu zaman geçici olabilir. Özellikle anneye bağlı antikor geçişine bağlı gelişen durumlarda, uygun takip ile hormon seviyeleri zamanla normale dönebilir.

Bu noktada önemli olan, hastalığın erken fark edilmesi ve düzenli olarak izlenmesidir. Gerektiğinde tedavi planlanarak olası risklerin önüne geçilebilir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Bebeklerde tiroid yüksekliği, bazı durumlarda belirgin belirtiler vermeden ilerleyebilir. Bu nedenle ebeveynlerin hem klinik bulgulara hem de rutin kontrollerde elde edilen test sonuçlarına dikkat etmesi önemlidir.

Aşağıdaki durumlarda zaman kaybetmeden bir uzmana başvurulmalıdır:

• Bebekte huzursuzluk ve aşırı ağlama varsa
• Kalp atışları normalden hızlı hissediliyorsa (çarpıntı)
• Yeterli beslenmeye rağmen kilo alamama söz konusuysa
• Sürekli terleme ve sıcak cilt fark ediliyorsa
• Uyku düzeninde belirgin bozulma varsa
• İshal veya sık dışkılama görülüyorsa
• Yenidoğan tarama testinde anormal sonuç saptandıysa

Özellikle bebeklerde tiroid yüksekliği belirtileri birden fazla şekilde ortaya çıkıyorsa, durumun gecikmeden değerlendirilmesi gerekir.

Ayrıca laboratuvar sonuçlarında:

• Bebeklerde TSH yüksekliği
• Çocuklarda TSH yüksekliği
• T3 ve T4 hormonlarında anormallik

saptandığında, bu değerlerin tek başına yorumlanmaması ve mutlaka uzman hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Erken başvuru, hem gereksiz endişelerin önüne geçer hem de olası bir bebeklerde hipertiroidi durumunda hızlı ve doğru bir yol haritası çizilmesini sağlar.

Sık Sorulan Sorular

Bebeklerde tiroid yüksekliği nedir?

Bebeklerde tiroid yüksekliği, tiroid bezinin fazla çalışarak T3 ve T4 hormonlarını normalden fazla üretmesi durumudur. Bu durum metabolizma hızında artışa neden olur ve huzursuzluk, çarpıntı, kilo alamama gibi belirtilerle kendini gösterebilir.

Bebeklerde tiroid yüksekliği belirtileri nelerdir?

En sık görülen belirtiler arasında huzursuzluk, hızlı kalp atışı (çarpıntı), kilo alamama, terleme, uyku düzensizliği ve sık dışkılama yer alır. Bebeklerde tiroid yüksekliği belirtileri, bazı durumlarda hafif olabilir ve bu nedenle dikkatli gözlem gerektirir.

Bebeklerde TSH yüksekliği ne anlama gelir?

Bebeklerde TSH yüksekliği, genellikle tiroid bezinin yeterince hormon üretmediğini (hipotiroidi) düşündürür. Ancak bazı geçici durumlarda veya test zamanına bağlı olarak farklı sonuçlar görülebilir. Bu nedenle tsh yüksekliği bebeklerde mutlaka diğer hormonlarla birlikte değerlendirilmelidir.

Yenidoğanda tiroid yüksekliği tehlikeli mi?

Yenidoğanda tiroid yüksekliği, erken tanı konulmazsa kalp ve gelişim üzerinde olumsuz etkiler oluşturabilir. Ancak zamanında fark edilip takip edildiğinde genellikle kontrol altına alınabilir.

Bebeklerde hipertiroidi nasıl tedavi edilir?

Bebeklerde hipertiroidi, altta yatan nedene göre ilaç tedavisi ve düzenli takip ile yönetilir. Bazı durumlarda geçici olabilir ve tedavi süreci kısa sürebilir.

Çocuklarda tiroid yüksekliği neden olur?

Çocuklarda tiroid yüksekliği, çoğunlukla bağışıklık sistemi ile ilişkili hastalıklara, özellikle Graves hastalığına, bağlı olarak gelişir. Daha nadir olarak genetik ve diğer faktörler de etkili olabilir.

Tiroid yüksekliği kendiliğinden geçer mi?

Özellikle yeni doğan bebeklerde tiroid yüksekliği, anneden geçen antikorlara bağlıysa geçici olabilir ve zamanla düzelebilir. Ancak her durumda düzenli takip yapılması gerekir.