Ürtiker (kurdeşen), ciltte ani olarak ortaya çıkan, kaşıntılı, kabarık ve kızarık döküntülerle seyreden bir deri hastalığıdır.
Genellikle 24 saat içinde iz bırakmadan kaybolur, ancak döküntüler 6 haftadan uzun sürerse kronik ürtiker olarak adlandırılır. Ürtiker bulaşıcı değildir; çoğu zaman alerjik nedenler, enfeksiyonlar, ilaçlar, stres veya fiziksel etkenlere bağlı olarak gelişir.
Dudak, dil veya boğazda şişlik ve nefes darlığı eşlik ediyorsa acil tıbbi değerlendirme gerekir.

İçindekiler

Ürtiker (Kurdeşen) Nedir?

Ürtiker (kurdeşen), bağışıklık sisteminin çeşitli tetikleyicilere karşı histamin başta olmak üzere bazı kimyasal maddeleri salması sonucu ortaya çıkan bir deri reaksiyonudur. Histaminin ciltteki damar geçirgenliğini artırmasıyla birlikte deride ödem, kızarıklık ve yoğun kaşıntı oluşur. Bu durum, cilt yüzeyinde kabarık ve sınırları belirgin döküntüler şeklinde görülür.

Ürtiker lezyonlarının en ayırt edici özelliği, 24 saatten kısa sürede iz bırakmadan kaybolması ve aynı gün içinde vücudun farklı bölgelerinde yeniden ortaya çıkabilmesidir. Bu nedenle döküntüler sabit değildir; bir bölgede kaybolurken başka bir bölgede tekrar görülebilir.

Ürtiker:

  • Enfeksiyonlar
  • Alerjenler
  • İlaçlar
  • Stres
  • Soğuk, sıcak, basınç gibi fiziksel etkenler

gibi çok farklı nedenlerle ortaya çıkabilir. Ancak vakaların önemli bir kısmında kesin tetikleyici saptanamayabilir.

Belirtiler 6 haftadan kısa sürüyorsa akut ürtiker,
6 haftadan uzun sürüyorsa kronik ürtiker olarak adlandırılır. Kronik ürtiker, tekrarlayıcı yapısı nedeniyle hastanın yaşam kalitesini belirgin şekilde etkileyebilir ve altta yatan nedenlerin araştırılmasını gerektirir.

Ürtiker (Kurdeşen) Belirtileri Nelerdir?

Ürtiker belirtileri genellikle ani başlayan, yoğun kaşıntılı ve kabarık cilt döküntüleri şeklindedir. Bu döküntüler birkaç saat içinde kaybolabilir; ancak gün içinde vücudun farklı bölgelerinde tekrar ortaya çıkabilir. Belirtilerin şiddeti kişiden kişiye değişir.

Ürtikerin en sık görülen belirtileri şunlardır:

Kaşıntılı Kabarıklıklar (Ürtiker Plakları)

Ürtikerin en belirgin bulgusu, cilt yüzeyinde aniden beliren kabarık ve kaşıntılı plaklardır. Bu plaklar:

  • Yuvarlak veya düzensiz şekilli olabilir
  • Birkaç milimetreden birkaç santimetreye kadar büyüyebilir
  • Basmakla solabilir ve kısa sürede kaybolabilir

Kızarıklık ve Şişlik

Ürtiker plakları genellikle çevresi kızarık, ortası daha soluk renkte görünür. Damar geçirgenliğinin artmasına bağlı olarak ciltte lokal şişlik (ödem) gelişir.

Yanma veya Batma Hissi

Bazı hastalarda kaşıntıya ek olarak yanma, batma veya hassasiyet hissi görülebilir. Bu durum özellikle fiziksel ürtiker tiplerinde daha belirgindir.

Lezyonların Yer Değiştirmesi

Ürtiker döküntülerinin ayırt edici özelliklerinden biri, sabit olmamalarıdır. Bir bölgede kaybolan döküntüler kısa süre içinde başka bir bölgede tekrar ortaya çıkabilir. Bu durum ürtikeri diğer cilt hastalıklarından ayıran önemli bir bulgudur.

Anjiyoödem (Derin Doku Şişliği)

Bazı ürtiker vakalarında, cildin daha derin katmanlarında anjiyoödem gelişebilir. Anjiyoödem:

  • Dudaklarda
  • Göz kapaklarında
  • Dil ve boğazda
  • El ve ayaklarda

şişlik şeklinde görülür.

Dil, boğaz veya gırtlak bölgesinde şişlik ve nefes darlığı gelişmesi acil bir durumdur ve derhal tıbbi müdahale gerektirir.

Ürtiker belirtileri çoğu zaman birkaç saat ile birkaç gün içinde tamamen kaybolur. Ancak belirtilerin haftalarca devam etmesi veya sık sık tekrarlaması, kronik ürtiker açısından değerlendirme gerektirir.

Kurdeşen (Ürtiker) Çeşitleri Nelerdir?

Ürtiker, süresine ve ortaya çıkış şekline göre farklı türlere ayrılır. Ürtikerin çeşidinin belirlenmesi, tedavi yaklaşımının planlanması açısından büyük önem taşır.

Akut Ürtiker

Akut ürtiker, 6 haftadan kısa süren ürtiker ataklarını tanımlar. En sık görülen ürtiker türüdür.

Akut ürtiker genellikle:

  • Gıdalara
  • İlaçlara
  • Enfeksiyonlara
  • Böcek sokmalarına
  • Çevresel alerjenlere

bağlı olarak ortaya çıkar. Akut vakaların önemli bir kısmında tetikleyici saptanabilse de, bazı hastalarda nedeni belirlenemeyebilir. Çoğu akut ürtiker vakası uygun tedaviyle kısa sürede tamamen düzelir.

Kronik Ürtiker

Kronik ürtiker, ürtiker belirtilerinin 6 haftadan daha uzun sürmesi veya bu süre boyunca neredeyse her gün tekrarlaması durumudur.

Kronik ürtiker:

  • Aylarca hatta yıllarca sürebilir
  • Yaşam kalitesini belirgin şekilde düşürebilir
  • Fiziksel ve psikolojik etkiler oluşturabilir

Kronik ürtikerin olası nedenleri arasında:

  • Otoimmün hastalıklar
  • Kronik enfeksiyonlar
  • Tiroid hastalıkları
  • Bazı ilaçlar
  • Stres ve hormonal değişiklikler

yer alır. Ancak kronik ürtiker hastalarının büyük bir kısmında kesin bir neden bulunamayabilir.

Fiziksel Ürtiker

Fiziksel ürtiker, belirli fiziksel uyaranlar sonucu ortaya çıkan ürtiker türüdür. En sık görülen fiziksel ürtiker nedenleri şunlardır:

  • Soğuk ürtikeri: Soğuk hava veya soğuk su teması sonrası gelişir
  • Sıcak ürtikeri: Sıcak ortam veya sıcak banyo sonrası görülür
  • Basınç ürtikeri: Dar kıyafetler, kemer veya uzun süreli baskı sonrası oluşur
  • Kolinerjik ürtiker: Egzersiz, terleme veya vücut ısısının artmasıyla ortaya çıkar

Fiziksel ürtiker, çoğu zaman belirli tetikleyicilerle ilişkili olduğu için bu etkenlerden kaçınmak tedavinin önemli bir parçasıdır.

Ürtiker (Kurdeşen) Neden Olur?

Ürtikerin nedenleri oldukça çeşitlidir ve her hastada aynı tetikleyiciye bağlı olarak ortaya çıkmayabilir. Bağışıklık sisteminin çeşitli uyaranlara karşı aşırı histamin salınımı yapması sonucu gelişir. Bazı vakalarda neden net olarak saptanabilirken, özellikle kronik ürtiker hastalarının önemli bir kısmında belirgin bir neden bulunamayabilir.

Ürtikere yol açabilen başlıca nedenler şunlardır:

Alerjik Nedenler

Alerjik reaksiyonlar, özellikle akut ürtikerin en sık nedenleri arasındadır. Vücut, bazı maddeleri zararlı olarak algılayarak histamin salgılar ve bu durum ciltte ürtiker plaklarına yol açar.

Ürtikeri tetikleyebilen alerjenler:

  • Gıdalar: Süt, yumurta, fındık, fıstık, deniz ürünleri
  • İlaçlar: Antibiyotikler, ağrı kesiciler, bazı ateş düşürücüler
  • Böcek sokmaları: Arı, sivrisinek gibi böcekler
  • Çevresel alerjenler: Polen, ev tozu akarları, hayvan tüyleri

Enfeksiyonlar

Özellikle çocuklarda görülen ürtiker vakalarının önemli bir kısmı enfeksiyonlara bağlıdır. Viral enfeksiyonlar en sık tetikleyicidir.

Ürtikere yol açabilen enfeksiyonlar:

  • Üst solunum yolu enfeksiyonları
  • Grip ve soğuk algınlığı
  • Boğaz enfeksiyonları
  • Bazı bakteriyel ve paraziter enfeksiyonlar

Enfeksiyon geçtikten sonra ürtiker çoğu zaman kendiliğinden düzelir.

İlaçlara Bağlı Ürtiker

Bazı ilaçlar, alerjik mekanizma veya doğrudan histamin salınımı yoluyla ürtikere neden olabilir. İlaçlara bağlı ürtiker:

  • İlaca başladıktan saatler veya günler sonra
  • Bazen de uzun süreli kullanım sonrası

ortaya çıkabilir. Şüpheli ilaçlar mutlaka doktora bildirilmelidir.

Fiziksel Faktörler

Bazı hastalarda ürtiker, fiziksel uyaranlara bağlı olarak gelişir. Bu durum fiziksel ürtiker olarak adlandırılır.

En sık fiziksel nedenler:

  • Soğuk hava veya soğuk su teması
  • Sıcak ortamlar ve sıcak duş
  • Basınç ve sürtünme
  • Egzersiz ve terleme
  • Güneş ışığı

Stres ve Psikolojik Faktörler

Stres, ürtikeri tek başına başlatabileceği gibi, mevcut ürtikerin şiddetini de artırabilir. Özellikle kronik ürtiker hastalarında stres, atakların sıklaşmasına yol açabilir.

Otoimmün Hastalıklar

Bazı kronik ürtiker vakalarında bağışıklık sistemi, vücudun kendi hücrelerine karşı reaksiyon geliştirir. Bu durum otoimmün mekanizmalarla ilişkilidir.

Otoimmün hastalıklarla ilişkili olabilecek durumlar:

  • Tiroid hastalıkları
  • Lupus gibi bağ dokusu hastalıkları
  • Diğer otoimmün bozukluklar

Ürtiker (Kurdeşen) Nasıl Teşhis Edilir?

Ürtiker tanısı çoğu zaman hastanın öyküsü ve fizik muayene ile konur. Çünkü ürtiker döküntüleri tipik görünüm gösterir ve genellikle iz bırakmadan kaybolur. Tanının amacı yalnızca ürtikeri doğrulamak değil, altta yatan nedeni belirlemek ve uygun tedaviyi planlamaktır.

Ürtiker teşhisinde kullanılan başlıca yöntemler şunlardır:

Hastanın Öyküsü (Anamnez)

Tanının en önemli basamağıdır. Doktor, hastaya şu konularla ilgili sorular yöneltir:

  • Döküntülerin ne zaman başladığı
  • Ne kadar sürede kaybolduğu
  • Sıklıkla tekrar edip etmediği
  • Kullanılan ilaçlar
  • Son dönemde geçirilen enfeksiyonlar
  • Gıda, stres veya fiziksel tetikleyiciler

Bu bilgiler, akut ve kronik ürtiker ayrımının yapılmasında kritik rol oynar.

Fizik Muayene

Muayene sırasında ciltteki kabarıklıklar, kızarıklık ve şişlik değerlendirilir. Ürtiker plaklarının:

  • Basmakla solması
  • İz bırakmadan kaybolması
  • Yer değiştirme özelliği

ürtiker tanısını destekleyen bulgulardır.

Alerji Testleri

Her ürtiker hastasında alerji testi yapılması gerekli değildir. Alerji testleri genellikle:

  • Akut ürtikerin alerjik nedenlerle ilişkili olduğu düşünülen durumlarda
  • Belirli bir gıdanın veya ilacın tetikleyici olduğundan şüphelenildiğinde

planlanır. Cilt prick testleri veya kan testleri ile olası alerjenler araştırılabilir.

Kan Testleri

Kronik ürtiker vakalarında altta yatan enfeksiyonlar, otoimmün hastalıklar veya sistemik nedenlerin araştırılması amacıyla kan testleri istenebilir. Bu testler, ürtikerin nedenini dışlamak veya desteklemek için kullanılır.

Fiziksel Uyarı Testleri

Soğuk, basınç veya egzersizle ilişkili ürtiker düşünülen hastalarda, fiziksel uyarı testleri yapılabilir. Bu testler, fiziksel ürtiker tanısının doğrulanmasına yardımcı olur.

Ürtiker tanısında amaç, gereksiz testlerden kaçınarak hastaya özel bir değerlendirme yapmaktır. Özellikle kronik ve tekrarlayan ürtiker vakalarında, uzman hekim tarafından takip edilmesi önemlidir.

Ürtiker (Kurdeşen) Nasıl Tedavi Edilir?

Ürtiker tedavisinde temel amaç, belirtileri kontrol altına almak, atakları azaltmak ve mümkünse tetikleyici faktörlerden kaçınmaktır. Tedavi, ürtikerin akut ya da kronik olmasına ve belirtilerin şiddetine göre planlanır.

Antihistaminik İlaçlar

Ürtiker tedavisinde ilk basamak antihistaminik ilaçlardır. Bu ilaçlar, histaminin cilt üzerindeki etkilerini baskılayarak:

  • Kaşıntıyı azaltır
  • Kabarıklıkları küçültür
  • Yeni lezyon oluşumunu engeller

Antihistaminikler genellikle güvenlidir; ancak doktor önerisiyle ve uygun dozda kullanılmalıdır. Kronik ürtiker hastalarında uzun süreli kullanım gerekebilir.

Kortizon Ne Zaman Kullanılır?

Kortikosteroidler, şiddetli ve kontrol altına alınamayan ürtiker ataklarında kısa süreli olarak tercih edilir. Uzun süreli kortizon kullanımı yan etkilere yol açabileceği için rutin tedavi olarak önerilmez.

Kortizon genellikle:

  • Şiddetli kaşıntı
  • Yaygın döküntüler
  • Antihistaminiklere yanıt alınamayan durumlarda

doktor kontrolünde kullanılır.

Kronik Ürtiker Tedavisi

Kronik ürtiker tedavisinde amaç, hastalığı tamamen ortadan kaldırmaktan çok atakları kontrol altına almak ve yaşam kalitesini artırmaktır.

Kronik ürtiker tedavisinde:

  • Antihistaminik dozları artırılabilir
  • Gerekli durumlarda bağışıklık sistemini düzenleyici ilaçlar kullanılabilir
  • Altta yatan hastalıklar araştırılır ve tedavi edilir

Kronik ürtiker sabır gerektiren bir durumdur ve düzenli hekim takibi önemlidir.

Ürtiker Evde Nasıl Geçer?

Hafif ürtiker vakalarında bazı önlemler belirtilerin azalmasına yardımcı olabilir:

  • Serin ortamda bulunmak
  • Sıcak duş ve aşırı terlemeden kaçınmak
  • Pamuklu ve bol giysiler tercih etmek
  • Kaşıntıyı artıran gıdalardan uzak durmak
  • Stresi azaltmaya yönelik önlemler almak

Bu yöntemler tedavinin yerini tutmaz; ancak destekleyici olabilir.

Ürtiker Tedavisinde Kaçınılması Gerekenler

  • Doktor önerisi olmadan ilaç kullanmak
  • Uzun süreli ve kontrolsüz kortizon kullanımı
  • Bitkisel ürünleri bilinçsizce denemek
  • Tetikleyici faktörleri göz ardı etmek

Ürtiker (Kurdeşen) İçin Ne Zaman Doktora Gidilmelidir?

Ürtiker çoğu zaman hafif seyirli ve kendiliğinden düzelen bir durumdur. Ancak bazı belirtiler, daha ciddi bir tabloya işaret edebilir ve gecikmeden tıbbi değerlendirme gerektirir.

Aşağıdaki durumlarda mutlaka doktora başvurulmalıdır:

  • Dudak, dil, boğaz veya yüz bölgesinde şişlik gelişmesi
  • Nefes darlığı, hırıltılı solunum veya yutma güçlüğü
  • Ürtiker döküntülerine baş dönmesi, bayılma hissi eşlik etmesi
  • Döküntülerin 6 haftadan uzun sürmesi veya sık sık tekrarlaması
  • Antihistaminik tedaviye rağmen belirtilerin kontrol altına alınamaması
  • Çocuklarda, bebeklerde veya eşlik eden başka hastalıkların varlığı

Özellikle dil ve boğazda şişlik ile birlikte nefes darlığı gelişmesi, anjiyoödem veya anafilaksi belirtisi olabilir ve acil müdahale gerektirir.

Hafif seyirli olsa bile, ürtikerin nedeninin araştırılması, tekrarların önlenmesi ve benzer hastalıkların ayırt edilmesi için hekim değerlendirmesi faydalıdır. Uzamış veya tekrarlayan vakalarda, bu konuda deneyimli hekimler tarafından takip edilmesi önerilir.

Ürtiker (Kurdeşen) Hakkında Sık Sorulan Sorular

Ürtiker (kurdeşen) bulaşıcı mıdır?

Hayır. Ürtiker bulaşıcı değildir. Bir kişiden diğerine temas, hava veya ortak kullanım yoluyla geçmez. Alerjik, enfeksiyonlara bağlı veya bağışıklık sistemiyle ilişkili nedenlerle ortaya çıkar.

Ürtiker kaç günde geçer?

Akut ürtiker çoğu zaman birkaç saat ile 24 saat içinde kaybolur. Ancak yeni döküntüler ortaya çıkabilir. Belirtiler 6 haftadan uzun sürerse kronik ürtiker olarak değerlendirilir.

Kurdeşen tehlikeli midir?

Ürtiker genellikle hayati tehlike oluşturmaz. Ancak dudak, dil veya boğazda şişlik ve nefes darlığı eşlik ediyorsa bu durum acil müdahale gerektiren ciddi bir tabloya işaret edebilir.

Ürtiker evde nasıl geçer?

Hafif vakalarda:

  • Serin ortamda bulunmak

  • Sıcak duş ve terlemeden kaçınmak

  • Pamuklu, bol giysiler giymek

  • Kaşıntıyı artıran gıdalardan uzak durmak

belirtileri azaltabilir. Ancak bu yöntemler tedavinin yerini tutmaz; şikâyetler devam ederse doktora başvurulmalıdır.

Ürtiker stresten olur mu?

Evet. Stres, ürtikeri tetikleyebilir veya mevcut belirtileri şiddetlendirebilir. Özellikle kronik ürtiker hastalarında stres yönetimi tedavinin önemli bir parçasıdır.

Ürtiker tamamen geçer mi?

Akut ürtiker çoğu zaman tamamen iyileşir. Kronik ürtiker ise uzun süreli olabilir; ancak uygun tedavi ve takip ile belirtiler büyük oranda kontrol altına alınabilir.

Sonuç

Ürtiker (kurdeşen), ciltte ani gelişen kaşıntılı ve kabarık döküntülerle seyreden, çoğu zaman geçici ve iyi huylu bir deri hastalığıdır. Akut ürtiker vakaları genellikle kısa sürede kendiliğinden düzelirken, 6 haftadan uzun süren veya sık tekrarlayan durumlar kronik ürtiker olarak değerlendirilir ve daha detaylı inceleme gerektirir.

Ürtikerin nedenleri kişiden kişiye farklılık gösterebilir; alerjik faktörler, enfeksiyonlar, ilaçlar, stres ve fiziksel etkenler en sık tetikleyiciler arasında yer alır. Tedavide temel amaç, belirtileri kontrol altına almak ve hastanın yaşam kalitesini artırmaktır. Antihistaminik ilaçlar çoğu hastada etkili olurken, kronik vakalarda düzenli hekim takibi önemlidir.

Dudak, dil veya boğazda şişlik, nefes darlığı gibi belirtilerin eşlik ettiği durumlarda ise gecikmeden tıbbi yardım alınmalıdır. Ürtiker şikâyetleri yaşayan kişilerin, doğru tanı ve uygun tedavi için uzman hekim tarafından değerlendirilmesi en güvenli yaklaşımdır.