Bahar alerjisi, havada artan polenlerin bağışıklık sistemi tarafından zararlı olarak algılanması sonucu ortaya çıkan, genellikle ilkbahar aylarında görülen mevsimsel alerjik rinit tablosudur.
Burun akıntısı, hapşırma, burun tıkanıklığı, gözlerde kaşıntı ve sulanma en sık görülen belirtilerdir. Bahar alerjisi bulaşıcı değildir ve çoğu zaman soğuk algınlığı ile karıştırılsa da ateş görülmez ve belirtiler haftalarca sürebilir.
Bahar Alerjisi Nedir? (Soğuk Algınlığı ile Farkı)
Bahar alerjisi, bağışıklık sisteminin polenlere karşı aşırı tepki vermesi sonucu ortaya çıkan alerjik bir hastalıktır. Belirtiler, alerjenle temas sürdüğü sürece devam eder ve bu nedenle haftalarca hatta aylarca sürebilir. Her yıl aynı dönemlerde tekrarlaması, bahar alerjisinin ayırt edici özelliklerinden biridir.
Soğuk algınlığı ve grip ise viral enfeksiyonlardır ve genellikle kısa sürede iyileşir. Bu nedenle bahar alerjisi ile sıkça karıştırılır; ancak aralarında önemli farklar vardır.
Bahar Alerjisi ile Soğuk Algınlığı Arasındaki Farklar
Ateş:
Bahar alerjisinde ateş görülmez
Soğuk algınlığında ateş olabilir
Burun Akıntısı:
Bahar alerjisinde şeffaf ve sulu
Enfeksiyonlarda koyu renkli olabilir
Hapşırma:
Bahar alerjisinde sık ve arka arkaya
Soğuk algınlığında daha azdır
Belirti Süresi:
Bahar alerjisinde haftalarca sürer
Soğuk algınlığında genellikle 7–10 gün içinde geçer
Bulaşıcılık:
Bahar alerjisi bulaşıcı değildir
Soğuk algınlığı bulaşıcıdır
Bu farklar, özellikle çocuklarda doğru tanı koymak açısından büyük önem taşır. Uzun süren, ateşsiz ve her yıl aynı dönemde tekrarlayan burun ve göz şikâyetleri, çoğu zaman bahar alerjisini düşündürür.
Bahar Alerjisi Belirtileri Nelerdir?
Bahar alerjisi belirtileri, genellikle polen yoğunluğunun arttığı dönemlerde ortaya çıkar ve özellikle sabah saatlerinde daha belirgin hale gelir. Belirtiler alerjenle temas sürdüğü sürece devam edebilir ve enfeksiyonlara göre daha uzun sürmesi ile ayırt edilir.
Bahar alerjisinin en sık görülen belirtileri şunlardır:
Burun Akıntısı ve Hapşırma
Sürekli ve arka arkaya gelen hapşırma atakları, şeffaf burun akıntısı ve burun tıkanıklığı bahar alerjisinin en yaygın belirtileridir.
Gözlerde Kaşıntı, Sulanma ve Kızarıklık
Polenlere bağlı olarak gözlerde yoğun kaşıntı, sulanma, kızarıklık ve yanma hissi oluşabilir. Bu tablo alerjik konjonktivit olarak adlandırılır.
Burun ve Boğazda Kaşıntı
Burun içinde, boğazda ve damakta kaşıntı hissi sık görülür. Bazı kişilerde bu durum kuru öksürükle birlikte olabilir.
Burun Tıkanıklığı
Burun içindeki mukozanın şişmesine bağlı olarak burun tıkanıklığı gelişebilir. Özellikle geceleri artan burun tıkanıklığı, uyku kalitesini bozabilir.
Yorgunluk ve Halsizlik
Sürekli hapşırma, burun tıkanıklığı ve uykusuzluk nedeniyle gün içinde yorgunluk, halsizlik ve dikkat dağınıklığı görülebilir.
Çocuklarda Bahar Alerjisi Belirtileri
Çocuklarda bahar alerjisi belirtileri, yetişkinlere benzer olmakla birlikte bazı farklılıklar gösterebilir:
- Sürekli burun silme ve burun kaşıma
- Gözleri sık sık ovalama
- Ağızdan nefes alma
- Gece horlaması
- Okul başarısında düşüş ve dikkat dağınıklığı
Bu belirtiler, çocuklarda bahar alerjisinin erken fark edilmesi açısından önemlidir.
Bahar Alerjisi Neden Olur?
Bahar alerjisinin temel nedeni, bitkilerin üreme döneminde havaya saldığı polenlerdir. Alerjiye yatkın kişilerde bağışıklık sistemi bu polenleri zararlı olarak algılar ve histamin başta olmak üzere bazı kimyasallar salgılar. Bu maddeler burun, göz ve solunum yollarında alerjik belirtilerin ortaya çıkmasına neden olur.
Bahar alerjisine yol açan başlıca nedenler şunlardır:
Polenler (En Önemli Tetikleyici)
Ağaçlar, çimenler ve yabani otlar bahar aylarında yoğun miktarda polen üretir. Bu polenler:
- Rüzgârla uzun mesafelere taşınabilir
- Solunum yoluyla kolayca vücuda girer
- Burun ve göz mukozasında alerjik reaksiyon başlatır
Özellikle rüzgârlı ve kuru havalarda polen yoğunluğu daha fazladır.
Genetik Yatkınlık
Ailesinde alerjik hastalık öyküsü bulunan kişilerde bahar alerjisi görülme riski daha yüksektir. Anne veya babada alerjik rinit, astım ya da egzama varsa, çocuklarda bahar alerjisi gelişme olasılığı artar.
Bağışıklık Sisteminin Aşırı Tepkisi
Bahar alerjisinde bağışıklık sistemi, aslında zararsız olan polenlere karşı aşırı ve gereksiz bir savunma yanıtı oluşturur. Histamin salınımı; burun akıntısı, hapşırma, kaşıntı ve göz sulanması gibi belirtilerin temel nedenidir.
Çevresel Faktörler
- Hava kirliliği
- Sigara dumanı
- Kapalı alanlarda yetersiz havalandırma
gibi faktörler, bahar alerjisi belirtilerinin daha şiddetli yaşanmasına neden olabilir.
Bahar Alerjisi Nasıl Teşhis Edilir?
Bahar alerjisinin teşhisi, hastanın şikâyetlerinin değerlendirilmesi ve gerekirse alerji testleri ile konur. Tanının amacı yalnızca bahar alerjisini doğrulamak değil, hangi alerjenlerin sorumlu olduğunu belirlemek ve uygun tedavi planını oluşturmaktır.
Bahar alerjisi tanısında kullanılan başlıca yöntemler şunlardır:
Hastanın Öyküsü ve Fizik Muayene
Tanının ilk ve en önemli basamağıdır. Doktor;
- Şikâyetlerin hangi aylarda başladığını
- Her yıl benzer dönemde tekrarlayıp tekrarlamadığını
- Belirtilerin polen mevsimiyle ilişkisini
- Ailede alerji öyküsü olup olmadığını
değerlendirir. Uzun süren, ateşsiz ve mevsimsel burun–göz şikâyetleri bahar alerjisini düşündürür.
Deri Prick Testi
Deri prick testi, bahar alerjisinde en sık kullanılan tanı yöntemlerinden biridir. Bu testte, polenler başta olmak üzere olası alerjenler deriye çok küçük miktarlarda uygulanır ve ciltte reaksiyon olup olmadığı gözlemlenir.
- Kısa sürede sonuç verir
- Güvenlidir
- Hangi polenlere duyarlılık olduğunu gösterir
Kan Testleri (Spesifik IgE)
Bazı durumlarda deri testi yapılamayabilir. Bu gibi durumlarda kanda alerjenlere özgü IgE düzeyleri ölçülerek bahar alerjisi tanısına yardımcı olunur.
Kan testleri genellikle:
- Küçük çocuklarda
- Deri hastalığı olanlarda
- Antihistaminik ilaçların kesilemediği durumlarda
tercih edilir.
Bahar Alerjisi Nasıl Tedavi Edilir?
Bahar alerjisi tedavisinde amaç, belirtileri kontrol altına almak, alerjenle teması azaltmak ve hastanın yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi, belirtilerin şiddetine ve kişinin yaşına göre planlanır.
İlaç Tedavisi
Bahar alerjisinde en sık kullanılan tedavi yöntemleri şunlardır:
Antihistaminik ilaçlar:
Hapşırma, burun akıntısı, kaşıntı ve göz sulanmasını azaltır.Kortizonlu burun spreyleri:
Burun içindeki iltihabı baskılayarak burun tıkanıklığını ve akıntıyı kontrol altına alır.Göz damlaları:
Gözlerdeki kaşıntı, sulanma ve kızarıklığı hafifletir.
İlaçlar mutlaka doktorun önerdiği doz ve sürede kullanılmalıdır.
Bahar Alerjisinde Alerji Aşısı (İmmünoterapi)
İlaç tedavisine rağmen şikâyetleri kontrol altına alınamayan veya her yıl ağır seyreden bahar alerjisi hastalarında immünoterapi (alerji aşısı) uygulanabilir.
İmmünoterapi:
- Alerjene karşı tolerans gelişmesini sağlar
- Uzun vadede belirtilerin şiddetini azaltır
- Çocuklarda ve yetişkinlerde uygun hastalarda etkili olabilir
Ancak her hasta için uygun değildir; karar alerji uzmanı tarafından verilmelidir.
Bahar Alerjisi Evde Nasıl Kontrol Altına Alınır?
Tedaviyi desteklemek için günlük yaşamda bazı önlemler almak önemlidir:
- Polen yoğunluğunun fazla olduğu sabah saatlerinde dışarı çıkmamak
- Eve gelince duş almak ve kıyafetleri değiştirmek
- Pencereleri kapalı tutmak
- Güneş gözlüğü ve maske kullanmak
- Evi düzenli havalandırmak ve temizlemek
Bu önlemler tedavinin yerini tutmaz, destekleyici niteliktedir.
Bahar Alerjisinde Ne Zaman Doktora Gidilmelidir?
Bahar alerjisi çoğu zaman uygun önlemler ve tedaviyle kontrol altına alınabilir. Ancak bazı durumlarda uzman hekim değerlendirmesi gereklidir.
Aşağıdaki durumlarda mutlaka doktora başvurulmalıdır:
- Burun tıkanıklığı ve akıntının haftalarca sürmesi
- Şikâyetlerin ilaçlara rağmen kontrol altına alınamaması
- Gece uykusunu bozacak düzeyde burun tıkanıklığı
- Gözlerde şiddetli kızarıklık, ağrı veya ışık hassasiyeti
- Nefes darlığı, hırıltı veya öksürük gibi alt solunum yolu belirtilerinin eklenmesi
- Çocuklarda okul başarısında düşüş, dikkat dağınıklığı ve uyku sorunları
- Her yıl belirtilerin daha erken başlaması veya daha ağır seyretmesi
Erken değerlendirme ve doğru tedavi, bahar alerjisinin yaşam kalitesi üzerindeki olumsuz etkilerini belirgin şekilde azaltır.
Bahar Alerjisi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Bahar alerjisi bulaşıcı mıdır?
Hayır. Bahar alerjisi bulaşıcı değildir ve kişiden kişiye geçmez.
Bahar alerjisi kaç günde geçer?
Alerjenle temas sürdüğü sürece belirtiler devam edebilir. Tedaviyle birlikte şikâyetler günler–haftalar içinde kontrol altına alınabilir.
Bahar alerjisi astıma dönüşür mü?
Bahar alerjisi olan bazı kişilerde astım gelişme riski artabilir. Bu nedenle düzenli takip önemlidir.
Çocuklarda bahar alerjisi farklı mıdır?
Çocuklarda belirtiler benzer olmakla birlikte, okul başarısı ve uyku düzeni daha belirgin etkilenebilir.
Bahar alerjisi tamamen geçer mi?
Uygun tedavi ve korunma önlemleriyle belirtiler büyük oranda kontrol altına alınabilir. Bazı hastalarda immünoterapi ile uzun süreli rahatlama sağlanabilir.
Sonuç
Bahar alerjisi, polenlerin yoğun olduğu dönemlerde ortaya çıkan ve yaşam kalitesini belirgin şekilde etkileyebilen mevsimsel bir alerjik hastalıktır. Ateş olmadan uzun süren burun ve göz şikâyetleriyle seyretmesi, soğuk algınlığından ayırt edilmesini sağlar.
Doğru tanı, uygun tedavi ve korunma önlemleriyle bahar alerjisi büyük oranda kontrol altına alınabilir. Şikâyetleri devam eden veya her yıl ağır seyreden hastaların, alerji uzmanı tarafından değerlendirilmesi en doğru yaklaşımdır.
