Kontakt dermatit, cildin tahriş edici maddeler veya alerjenlerle temas etmesi sonucu ortaya çıkan, kızarıklık, kaşıntı ve iltihapla seyreden bir cilt hastalığıdır.
Genellikle temas eden bölgede görülür ve temas kesildiğinde belirtiler geriler. Kontakt dermatit bulaşıcı değildir; irritan maddelere bağlı gelişebileceği gibi alerjik mekanizmalarla da ortaya çıkabilir.

İçindekiler

Kontakt Dermatit Nedir? (İrritan mı, Alerjik mi?)

Kontakt dermatit, cildin dış etkenlerle doğrudan temas etmesi sonucu gelişen bir iltihaplanma durumudur. Temel olarak iki ana mekanizma ile ortaya çıkar: irritan kontakt dermatit ve alerjik kontakt dermatit. Bu iki durum benzer belirtiler gösterse de, oluşum şekilleri ve tedavi yaklaşımları farklıdır.

Kontakt dermatit, sık görülen bir cilt hastalığıdır ve özellikle eller, yüz, boyun ve ön kollar gibi dış etkenlerle temasın yoğun olduğu bölgelerde ortaya çıkar. Günlük yaşamda sık kullanılan temizlik ürünleri, kozmetikler ve metaller en yaygın tetikleyiciler arasındadır.

İrritan Kontakt Dermatit

İrritan kontakt dermatit, en sık görülen kontakt dermatit türüdür. Cildin, tahriş edici maddelerle doğrudan teması sonucu oluşur ve bağışıklık sisteminin alerjik bir yanıt vermesi gerekmez.

İrritan kontakt dermatit:

  • Deterjanlar
  • Sabunlar
  • Temizlik ve endüstriyel kimyasallar
  • Asitler ve çözücüler
  • Uzun süreli su teması

gibi maddelerle temas sonrası gelişebilir.

Bu tür dermatitte belirtiler genellikle temastan kısa süre sonra ortaya çıkar ve temas devam ettikçe şiddetlenir. Ciltte kızarıklık, yanma, kuruluk, çatlama ve bazen ağrı görülebilir.

Alerjik Kontakt Dermatit

Alerjik kontakt dermatit, bağışıklık sisteminin normalde zararsız olan bir maddeye karşı aşırı duyarlılık geliştirmesi sonucu ortaya çıkar. Bu durumun gelişmesi için, cildin alerjenle daha önce temas etmiş ve duyarlanmış olması gerekir.

Alerjik kontakt dermatite yol açabilen yaygın maddeler:

  • Nikel (takılar, saatler, düğmeler)
  • Kozmetik ürünler ve parfümler
  • Lateks
  • Boyalar ve saç ürünleri
  • Bazı bitkiler

Alerjik kontakt dermatitte belirtiler, temas sonrası saatler veya günler sonra ortaya çıkabilir ve temas eden alanın dışına taşabilir.

Kontakt Dermatit ile Egzama Aynı Şey midir?

Kontakt dermatit, halk arasında sıkça egzama olarak adlandırılsa da, egzama aslında daha geniş bir terimdir. Kontakt dermatit, egzamanın bir alt türü olarak kabul edilir. Atopik dermatit gibi egzamanın farklı türleri de bulunmaktadır ve her egzama kontakt dermatit değildir.

Kontakt Dermatit Neden Olur?

Kontakt dermatit, cildin tahriş edici maddeler veya alerjenlerle temas etmesi sonucu ortaya çıkar. Bu temas, tek seferlik yoğun maruziyet sonrası gelişebileceği gibi, tekrarlayan ve uzun süreli temaslar sonucunda da oluşabilir. Temel belirleyici faktör, cildin maruz kaldığı maddenin türü ve temas süresidir.

Kontakt dermatite yol açabilen nedenler genel olarak irritanlar ve alerjenler olarak iki grupta incelenir.

Tahriş Edici Maddeler (İrritanlar)

İrritan kontakt dermatit, cildin koruyucu bariyerinin zarar görmesi sonucu ortaya çıkar ve en sık görülen neden bu gruptur. Herhangi bir alerjik yatkınlık olmasa bile gelişebilir.

En sık karşılaşılan irritanlar şunlardır:

  • Deterjanlar ve temizlik ürünleri
  • Sabunlar ve dezenfektanlar
  • Asitler, alkoller ve çözücüler
  • Çimento, boya ve endüstriyel kimyasallar
  • Uzun süreli su ve nem teması

Bu maddelerle sık temas eden kişilerde, özellikle ellerde, cilt kurur, çatlar ve zamanla iltihaplanma gelişebilir.

Alerjen Maddeler

Alerjik kontakt dermatit, bağışıklık sisteminin belirli maddelere karşı duyarlılık geliştirmesi sonucu oluşur. İlk temas sonrası genellikle belirti görülmez; ancak tekrar eden temaslarla birlikte ciltte alerjik reaksiyon ortaya çıkar.

Yaygın alerjenler arasında şunlar yer alır:

  • Nikel (takılar, kemer tokaları, düğmeler)
  • Kozmetik ürünler ve parfümler
  • Lateks
  • Saç boyaları
  • Bazı bitkiler ve kimyasal boyalar

Alerjik kontakt dermatitte belirtiler temas sonrası gecikmeli olarak ortaya çıkabilir ve temas eden bölgenin dışına yayılabilir.

Kimlerde Daha Sık Görülür?

Kontakt dermatit bazı kişilerde daha sık görülür. Risk grubunda olanlar:

  • Temizlik, sağlık, kuaförlük gibi meslek gruplarında çalışanlar
  • Ev hanımları
  • Sürekli el yıkama gerektiren işlerde çalışanlar
  • Alerjik bünyeye sahip kişiler

Kontakt Dermatit Belirtileri Nelerdir?

Kontakt dermatit belirtileri, cildin temas ettiği maddelere ve dermatitin türüne bağlı olarak değişiklik gösterebilir. Belirtiler genellikle temas eden bölgede ortaya çıkar ve temas devam ettikçe şiddetlenebilir.

Kontakt dermatitin en sık görülen belirtileri şunlardır:

Kızarıklık ve Kaşıntı

Kontakt dermatitin en erken ve en yaygın belirtisi kızarıklık ve kaşıntıdır. Kaşıntı bazen hafifken, bazı hastalarda günlük yaşamı etkileyecek kadar şiddetli olabilir.

Yanma ve Batma Hissi

Özellikle irritan kontakt dermatitte, ciltte yanma, batma veya hassasiyet hissi ön plandadır. Bu durum alerjik tipteki kaşıntıdan farklıdır.

Ciltte Kuruluk, Çatlama ve Pullanma

Cildin koruyucu bariyeri bozulduğunda:

  • Kuruluk
  • Çatlaklar
  • Pullanma

gelişebilir. Bu belirtiler özellikle ellerde sık görülür.

Su Dolu Kabarcıklar (Veziküller)

Bazı vakalarda ciltte su dolu küçük kabarcıklar oluşabilir. Bu kabarcıklar patladığında sızıntı ve kabuklanma görülebilir.

Ciltte Kalınlaşma (Kronikleşme Bulguları)

Temas uzun süre devam ederse veya hastalık sık tekrarlarsa, ciltte kalınlaşma, sertleşme ve renk değişiklikleri ortaya çıkabilir. Bu durum kontakt dermatitin kronikleştiğini gösterebilir.

Belirtiler Ne Zaman Ortaya Çıkar?

  • İrritan kontakt dermatit: Temastan kısa süre sonra
  • Alerjik kontakt dermatit: Saatler veya günler sonra

Bu zaman farkı, ayırıcı tanıda önemli bir ipucudur.

Kontakt Dermatit Nasıl Teşhis Edilir?

Kontakt dermatit tanısı, çoğu zaman hastanın öyküsü ve cilt muayenesi ile konur. Tanı sürecindeki temel amaç, yalnızca kontakt dermatiti doğrulamak değil; hangi maddenin tetikleyici olduğunu belirlemek ve tekrarını önlemektir.

Kontakt dermatit teşhisinde kullanılan başlıca yöntemler şunlardır:

Hastanın Öyküsü (Anamnez)

Tanının en önemli basamağıdır. Hekim, hastaya şu soruları yöneltir:

  • Belirtilerin ne zaman başladığı
  • Hangi maddelerle temas edildiği
  • Şikâyetlerin iş, ev veya belirli ürünlerle ilişkisi
  • Daha önce benzer bir durum yaşanıp yaşanmadığı

Bu bilgiler, irritan mı yoksa alerjik kontakt dermatit mi olduğunu ayırt etmede kritik rol oynar.

Fizik Muayene

Muayene sırasında lezyonların:

  • Yerleşim yeri
  • Yayılım şekli
  • Kızarıklık, kabarma, çatlama veya sızıntı varlığı

değerlendirilir. Lezyonların yalnızca temas eden bölgede sınırlı kalması, kontakt dermatit tanısını destekler.

Patch Test (Yama Testi)

Patch test, özellikle alerjik kontakt dermatit şüphesinde kullanılan önemli bir tanı yöntemidir. Bu testte, sık görülen alerjen maddeler sırt bölgesine uygulanır ve 48–72 saat sonra ciltte reaksiyon olup olmadığı değerlendirilir.

Patch test:

  • Her kontakt dermatit hastasına rutin olarak yapılmaz
  • Alerjik nedenlerden şüphelenildiğinde tercih edilir
  • Uzun vadeli korunma açısından yol göstericidir

Kontakt Dermatit Tedavisi Nasıl Yapılır?

Kontakt dermatit tedavisinde temel amaç, cildi tahriş eden veya alerjiye neden olan maddeyle teması kesmek, belirtileri kontrol altına almak ve cildin bariyerini onarmaktır. Tedavi planı, dermatitin irritan mı yoksa alerjik mi olduğuna ve belirtilerin şiddetine göre belirlenir.

Temasın Kesilmesi (En Önemli Adım)

Kontakt dermatit tedavisinin en etkili ve vazgeçilmez basamağı, soruna neden olan maddenin tespit edilmesi ve temastan kaçınılmasıdır. Temas devam ettiği sürece kullanılan ilaçlar kalıcı iyileşme sağlamaz.

Topikal (Sürme) Tedaviler

Hafif ve orta şiddetteki kontakt dermatit vakalarında genellikle haricen uygulanan tedaviler yeterlidir.

  • Nemlendirici kremler: Cilt bariyerini onarır, kuruluk ve çatlamayı azaltır
  • Kortizonlu kremler: Kızarıklık, kaşıntı ve iltihabı kısa sürede azaltır

    • Doktor önerisiyle

    • Kısa süreli kullanılmalıdır

Ağızdan Kullanılan İlaçlar

Şiddetli kaşıntı veya yaygın lezyonlar varsa:

  • Antihistaminikler kaşıntıyı azaltmak için kullanılabilir
  • Gerekli durumlarda sistemik kortikosteroidler kısa süreli olarak tercih edilebilir

Bu ilaçlar mutlaka hekim kontrolünde kullanılmalıdır.

Alerjik Kontakt Dermatit Tedavisi

Alerjik kontakt dermatitte:

  • Patch test ile alerjen maddenin belirlenmesi
  • Alerjenle uzun vadeli temasın önlenmesi

tedavinin temelini oluşturur. Aksi halde belirtiler tekrarlayabilir.

Kontakt Dermatit Evde Nasıl Geçer?

Hafif vakalarda tedaviyi desteklemek amacıyla şu önlemler alınabilir:

  • Tahriş edici temizlik ürünlerinden kaçının
  • Eldiven kullanın (pamuk astarlı tercih edin)
  • Cildi sık sık nemlendirin
  • Ilık suyla kısa süreli banyo yapın
  • Parfümlü ve kozmetik ürünleri sınırlayın

⚠️ Bu önlemler tedavinin yerini tutmaz, destekleyici amaçlıdır.

Kontakt Dermatit Tedavisinde Kaçınılması Gerekenler

  • Doktor önerisi olmadan kortizonlu krem kullanmak
  • Bitkisel ürünleri bilinçsizce denemek
  • Kaşıntıyı artıran ürünleri kullanmaya devam etmek
  • Cildi sert lif veya kese ile tahriş etmek

Kontakt Dermatit İçin Ne Zaman Doktora Gidilmelidir?

Kontakt dermatit çoğu zaman hafif seyirli olabilir ve uygun önlemlerle gerileyebilir. Ancak bazı durumlarda uzman hekim değerlendirmesi şarttır.

Aşağıdaki durumlarda mutlaka doktora başvurulmalıdır:

  • Ciltteki kızarıklık ve kaşıntının giderek artması
  • Şiddetli yanma, ağrı veya su dolu kabarcıkların yayılması
  • Lezyonların 2–3 hafta içinde düzelmemesi
  • Belirtilerin sık sık tekrarlaması veya kronikleşmesi
  • Yüz, göz çevresi veya genital bölgede tutulum olması
  • Çocuklarda veya bebeklerde görülmesi
  • Kullanılan tedavilere rağmen rahatlama sağlanamaması

Alerjik kontakt dermatit şüphesinde, alerjen maddenin belirlenmesi ve uzun vadeli korunma için patch test (yama testi) planlanabilir. Doğru tanı ve uygun tedavi ile kontakt dermatit çoğu hastada başarıyla kontrol altına alınabilir.

Kontakt Dermatit Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kontakt dermatit bulaşıcı mıdır?

Hayır. Kontakt dermatit bulaşıcı değildir. Kişiden kişiye temasla geçmez. Cildin tahriş edici maddeler veya alerjenlerle teması sonucu ortaya çıkar.

Kontakt dermatit kaç günde geçer?

Temas eden maddeyle ilişki kesildiğinde, hafif vakalar genellikle birkaç gün ila 2–3 hafta içinde düzelir. Temas devam ederse iyileşme gecikir ve hastalık kronikleşebilir.

Kontakt dermatit egzama mıdır?

Kontakt dermatit, halk arasında egzama olarak adlandırılsa da aslında egzamanın bir alt türüdür. Atopik dermatit gibi farklı egzama türleri de bulunmaktadır ve her egzama kontakt dermatit değildir.

Kontakt dermatit evde geçer mi?

Hafif vakalarda tahriş edici maddelerden kaçınmak, cildi nemlendirmek ve koruyucu önlemler almak belirtileri azaltabilir. Ancak şikâyetler devam ederse uzman hekim değerlendirmesi gereklidir.

Patch test her hastaya yapılır mı?

Hayır. Patch test her kontakt dermatit hastasında rutin olarak yapılmaz. Özellikle alerjik kontakt dermatit şüphesinde, alerjen maddenin tespiti için tercih edilir.

Sonuç

Kontakt dermatit, cildin tahriş edici maddeler veya alerjenlerle teması sonucu ortaya çıkan, kızarıklık, kaşıntı ve iltihapla seyreden yaygın bir cilt hastalığıdır. En etkili tedavi yaklaşımı, neden olan maddeyle teması kesmek ve cilt bariyerini onarmaktır.

Hafif vakalar kısa sürede düzelebilirken, belirtilerin uzaması veya sık tekrarlaması durumunda uzman hekim değerlendirmesi önemlidir. Doğru tanı, uygun tedavi ve korunma önlemleriyle kontakt dermatit çoğu hastada başarıyla kontrol altına alınabilir.