Yetişkinlerde inhaler kullanma tekniği, solunum yolu ilaçlarının akciğerlere yeterli miktarda ulaşabilmesi açısından tedavinin en önemli basamaklarından biridir. Özellikle basınçlı ölçülü doz inhalerlerde ilacın püskürtülmesi ile nefes alma hareketinin doğru zamanda yapılması gerekir. İnhaler yanlış kullanıldığında kişi ilacını düzenli olarak uygulasa bile ilacın önemli bir bölümü ağız ve boğazda kalabilir ve akciğerlere ulaşan miktar azalabilir.

Doğru teknikte inhaler hazırlanır ve gerekiyorsa çalkalanır, kişi nefesini cihazdan uzakta verir, ağızlığı dudaklarıyla tamamen kavrar ve yavaş, derin nefes almaya başlarken inhalere bir kez basar. Nefes kesintisiz olarak devam ettirilir ve inhalasyon sonrasında nefes mümkün olduğunca yaklaşık 10 saniye tutulur. Kullanılan inhaler kuru toz, nefesle aktive olan veya farklı mekanizmaya sahip bir cihazsa kullanım yöntemi değişebileceğinden cihazın kendi talimatı esas alınmalıdır.

İnhaler Nedir ve Nasıl Çalışır?

İnhaler, solunum yolu ilaçlarının doğrudan akciğerlere ulaştırılmasını sağlayan cihazların genel adıdır. Astım ve kronik obstrüktif akciğer hastalığı gibi durumlarda bronşları genişleten ilaçlar, inhaler kortikosteroidler veya farklı etkin maddelerin kombinasyonları inhaler cihazlarla uygulanabilir.

İnhalerlerin tamamı aynı şekilde çalışmaz. Basınçlı ölçülü doz inhalerlerde ilaç cihazın metal kutusuna basılmasıyla aerosol halinde püskürtülür. Turbuhaler, Diskus ve Ellipta gibi kuru toz inhalerlerde ise ilaç kullanıcının nefes gücüyle cihazdan ayrılır. Bu nedenle bir inhaler için öğrenilen kullanım tekniğinin başka bir cihaza aynen uygulanması doğru değildir.

Bu içerikte anlatılan temel yöntem, klasik basınçlı ölçülü doz inhalerin doğrudan ağızdan kullanım tekniğidir. Doktor tarafından spacer veya ağızlıklı hazne önerilmişse ilaç doğrudan inhalerden değil, hazneyle birlikte kullanılmalıdır.

Yetişkinlerde İnhaler Nasıl Kullanılır?

İnhaler kullanılmadan önce ilacın adı, reçete edilen doz ve cihazda yeterli ilaç bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir. İlk kullanımda veya cihaz uzun süre kullanılmadığında bazı ürünlerin havaya püskürtülerek hazırlanması gerekebilir. Bu işlem bütün inhalerlerde aynı olmadığı için ürünün kullanma talimatı kontrol edilmelidir.

1. Kapağı çıkarın. İnhalerin ağızlık kapağını açın ve ağızlık içerisinde toz veya yabancı madde bulunmadığından emin olun.
2. İnhaleri gerekiyorsa çalkalayın. Basınçlı ölçülü doz inhalerlerin önemli bir bölümünün her uygulamadan önce birkaç kez iyice çalkalanması gerekir. Kullanılan ürünün kendi talimatına uyun.
3. Dik pozisyonda durun. Ayakta veya dik oturur pozisyonda olun. Göğüs kafesinin rahat hareket edebilmesi inhalasyonun daha etkili yapılmasını kolaylaştırır.
4. Nefesinizi cihazdan uzakta verin. İnhaleri ağzınıza götürmeden önce rahatça verebildiğiniz kadar nefesinizi boşaltın.
5. Ağızlığı dudaklarınızla kavrayın. Ağızlığı dişlerin arasına yerleştirin ancak ısırmayın. Dudaklarınızı ağızlığın çevresinde tamamen kapatın.
6. Yavaş nefes almaya başlarken inhalere basın. Ağızdan yavaşça nefes almaya başlayın ve hemen ardından ilaç kutusuna bir kez basın. Nefes almaya yavaş, derin ve kesintisiz şekilde devam edin.
7. Akciğerlerinizi mümkün olduğunca doldurun. Nefesi çok hızlı çekmeyin. İlaç püskürtüldükten sonra inhalasyona birkaç saniye boyunca devam edin.
8. Nefesinizi tutun. İnhaleri ağzınızdan çıkarın ve mümkünse yaklaşık 10 saniye veya rahatça tutabildiğiniz süre boyunca nefesinizi tutun.
9. Nefesinizi yavaşça verin. Normal şekilde nefes verin.
10. İkinci püskürtme gerekiyorsa tekrar uygulayın. Reçetede ikinci doz varsa ürünün önerdiği süre beklendikten sonra inhaler yeniden çalkalanır ve kullanım basamakları baştan tekrarlanır.
11. Kapağı kapatın. Uygulama bittikten sonra inhalerin ağızlık kapağını kapatın.
12. Kortikosteroid içeriyorsa ağzınızı çalkalayın. İnhaler kortikosteroid kullanımından sonra ağız suyla çalkalanmalı ve su yutulmadan tükürülmelidir. Dişlerin fırçalanması da tercih edilebilir.

İnhaler Kullanırken Nefes Nasıl Alınmalıdır?

Basınçlı ölçülü doz inhaler kullanımının en kritik noktası püskürtme ile nefes alma hareketinin uyumudur. İlaç önce ağıza püskürtülüp daha sonra nefes alınmamalıdır. Bunun yerine kişi ağızdan yavaşça nefes almaya başlar ve hemen ardından inhalere basar.

Nefes çok hızlı alınırsa püskürtülen ilaç parçacıklarının önemli bir kısmı ağız ve boğaz bölgesine çarpabilir. Bu nedenle inhalasyon mümkün olduğunca yavaş ve derin olmalıdır. Akciğerler rahatça dolana kadar nefes almaya devam edilmeli, ardından inhaler ağızdan çıkarılmalıdır.

İnhalasyondan sonra nefesi mümkünse yaklaşık 10 saniye tutmak ilacın solunum yollarında birikmesine yardımcı olur. Kişi 10 saniye nefesini tutamıyorsa kendisini zorlamamalı, rahatça tutabildiği kadar beklemelidir.

Bu teknik kuru toz inhalerlerden farklıdır. Turbuhaler veya benzeri kuru toz inhalerlerde genellikle daha hızlı ve güçlü bir inhalasyon gerekirken klasik sprey inhalerlerde yavaş ve derin nefes temel prensiptir.

İnhaler Kullanırken Nelere Dikkat Edilmelidir?

İnhalerin doğru cihaz olduğundan emin olunmalıdır. Birden fazla inhaler kullanan kişiler koruyucu ve rahatlatıcı ilaçlarını birbirine karıştırabilir. Bu nedenle inhalerlerin adı, hangi amaçla kullanıldığı ve günlük kullanım sıklığı bilinmelidir.

İnhalere basılması ile nefes alma arasında gecikme olmamalıdır. Cihaza basıldıktan sonra birkaç saniye bekleyip nefes almak, ilacın önemli bölümünün ağız içinde veya havada kaybolmasına neden olabilir. Tam tersine inhalere basmadan önce nefesi tamamen almış olmak da doğru değildir.

İkinci püskürtme gerekiyorsa iki dozu peş peşe ağza sıkmak yerine her doz ayrı inhalasyonla uygulanmalıdır. Gerekiyorsa inhaler yeniden çalkalanmalı ve bütün basamaklar tekrarlanmalıdır.

Kişi püskürtme ile nefes alma hareketini koordine etmekte zorlanıyorsa spacer veya ağızlıklı hazne kullanımı uygun olabilir. Hazne, ilacın önce ara bölmeye püskürtülmesini sağladığı için koordinasyon gereksinimini azaltır. Hazne kullanılıp kullanılmayacağı ve hangi modelin uygun olduğu sağlık profesyoneliyle değerlendirilmelidir.

İlacın önerilen dozdan fazla kullanılması tedaviyi mutlaka daha etkili hale getirmez ve yan etki riskini artırabilir. Özellikle rahatlatıcı inhalere giderek daha sık ihtiyaç duyulması hastalığın kontrolünün bozulduğunu gösterebilir ve tıbbi değerlendirme gerektirir.

İnhaler Nasıl Temizlenmeli ve Saklanmalıdır?

İnhalerin ağızlık bölümü düzenli olarak kontrol edilmelidir. Toz, kir veya yabancı madde ağızlığı tıkayabilir ve püskürtülen ilacın akışını etkileyebilir. Temizlik yöntemi inhalerin marka ve modeline göre değiştiği için ürünün kendi kullanma talimatı esas alınmalıdır.

Bazı basınçlı ölçülü doz inhalerlerde metal ilaç kutusu plastik gövdeden çıkarılarak yalnızca plastik ağızlık kısmının suyla temizlenmesine izin verilir. Bazı cihazlarda ise su kullanılması önerilmez. Metal basınçlı kutu suyun içine sokulmamalıdır. Cihaz tekrar birleştirilmeden önce yıkanmasına izin verilen parçaların tamamen kuruması gerekir.

Ağızlık kapağı kullanım sonrasında kapatılmalıdır. İnhaler aşırı sıcak ortamda, doğrudan güneş altında veya araç içerisinde bırakılmamalıdır. Basınçlı kutular delinmemeli, ateşe atılmamalı ve yüksek sıcaklıklara maruz bırakılmamalıdır.

Doz sayacı bulunan inhalerlerde kalan doz sayısı düzenli olarak kontrol edilmelidir. Cihazı sallayarak içinde ilaç olup olmadığını anlamaya çalışmak güvenilir bir yöntem değildir. Düzenli kullanılan inhalerin tamamen bitmesi beklenmeden yenisinin temin edilmesi tedavinin kesintiye uğramasını önleyebilir.

İnhaler Kullanımında Sık Yapılan Hatalar

En sık yapılan hata inhalere basılması ile nefes alma hareketinin doğru koordine edilememesidir. İlacın nefes alınmadan önce ağza püskürtülmesi veya inhalere basıldıktan çok sonra nefes alınması akciğerlere ulaşan ilaç miktarını azaltabilir.

Çok hızlı nefes almak da sık yapılan hatalardan biridir. Klasik basınçlı ölçülü doz inhalerlerde nefes yavaş ve derin alınmalıdır. İlacı hızlı bir şekilde içine çekmeye çalışmak doğru değildir.

İnhalasyon öncesinde nefes vermemek, ağızlığı dudaklarla tam kavramamak, nefesi burundan almak ve inhalasyondan hemen sonra nefesi dışarı vermek diğer kullanım hatalarıdır. Her basamağın doğru uygulanması inhaler tedavisinden alınan faydayı artırabilir.

Cihazın gerekiyorsa çalkalanmaması veya iki dozun tek inhalasyonda arka arkaya püskürtülmesi de doğru değildir. Her püskürtme ayrı bir uygulama olarak düşünülmelidir.

İnhaler kortikosteroid kullanımından sonra ağzın çalkalanmaması ağızda pamukçuk, boğaz tahrişi ve ses kısıklığı gibi lokal yan etkilerin gelişme riskini artırabilir. Bu nedenle steroid içeren inhalerlerden sonra ağız temizliği önemlidir.

Yetişkinlerde İnhaler Kullanma Tekniği Hakkında Sık Sorulan Sorular

İnhaler kullanılmadan önce çalkalanmalı mı? Basınçlı ölçülü doz inhalerlerin önemli bir bölümünün kullanımdan önce çalkalanması gerekir. Ancak bütün inhalerler aynı değildir. Kullanılan cihazın kendi talimatı kontrol edilmelidir.

İnhalerden nefes hızlı mı alınmalıdır? Klasik basınçlı ölçülü doz inhaler kullanılıyorsa nefes yavaş ve derin alınmalıdır. Turbuhaler, Diskus gibi kuru toz inhalerlerin nefes tekniği farklıdır.

İnhalere ne zaman basılmalıdır? Ağızlıktan yavaşça nefes almaya başlanmalı ve hemen ardından inhalere bir kez basılmalıdır. Nefes alma ile püskürtme mümkün olduğunca uyumlu olmalıdır.

İnhaler kullanırken nefes kaç saniye tutulmalıdır? İnhalasyondan sonra nefes mümkünse yaklaşık 10 saniye veya rahatça tutulabildiği kadar tutulmalıdır.

İki fıs inhaler aynı anda kullanılabilir mi? İki püskürtme reçete edilmişse her biri ayrı uygulama şeklinde yapılmalıdır. İlk inhalasyon tamamlandıktan sonra gerekiyorsa cihaz yeniden hazırlanır ve ikinci püskürtme uygulanır.

İnhaler ile hazne kullanılabilir mi? Basınçlı ölçülü doz inhalerlerin bir bölümü spacer veya ağızlıklı hazne ile kullanılabilir. Özellikle püskürtme ile nefes alma koordinasyonunda zorlanan kişilerde hazne yardımcı olabilir.

İnhaler kullandıktan sonra ağız çalkalanmalı mı? İlaç inhaler kortikosteroid içeriyorsa uygulama sonrasında ağız suyla çalkalanmalı ve su tükürülmelidir. Dişlerin fırçalanması da tercih edilebilir.

İnhaler doğru kullanılmasına rağmen şikâyetler devam ederse ne yapılmalıdır? İlaç dozu kişinin kendi kararıyla artırılmamalıdır. İnhaler tekniği, tedaviye uyum ve hastalığın kontrolü doktor tarafından yeniden değerlendirilmelidir.

Doğru İnhaler Tekniği Tedavinin Önemli Bir Parçasıdır

Yetişkinlerde inhaler kullanma tekniğinde temel nokta, ilacın püskürtülmesi ile nefes alma hareketinin doğru şekilde eş zamanlı yapılmasıdır. Kişi önce nefesini cihazdan uzakta vermeli, ağızlığı dudaklarıyla tamamen kavramalı ve yavaş nefes almaya başlarken inhalere bir kez basmalıdır. Nefes derin ve kesintisiz şekilde devam ettirilmeli, inhalasyon tamamlandıktan sonra mümkün olduğunca yaklaşık 10 saniye tutulmalıdır.

İnhaler kullanımındaki küçük teknik hatalar bile akciğerlere ulaşan ilaç miktarını etkileyebilir. Tedaviyi düzenli kullanmasına rağmen belirtileri devam eden kişilerin ilaç dozunu kendi kendine değiştirmeden önce inhaler tekniğini doktor, hemşire veya eczacıya uygulamalı olarak göstermesi yararlı olur. Doğru ilaç kadar doğru cihaz ve doğru kullanım tekniği de solunum yolu tedavisinin başarısında önemlidir.