Mevsimsel alerji, yılın belirli dönemlerinde ortaya çıkan polenler ve küf sporları gibi çevresel alerjenlere karşı bağışıklık sisteminin aşırı tepki vermesi sonucu gelişen alerjik bir hastalıktır. Özellikle ilkbahar, yaz ve sonbahar aylarında daha sık görülür. Burun akıntısı, peş peşe hapşırma, gözlerde kaşıntı ve sulanma gibi belirtilerle yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilir. Tedavi edilmediğinde sinüzit, uyku bozukluğu, konsantrasyon güçlüğü ve alerjik astım gibi sorunlara da zemin hazırlayabilir.
Türkiye’de milyonlarca kişi mevsimsel alerji nedeniyle her yıl benzer şikayetler yaşamasına rağmen belirtiler çoğu zaman grip veya soğuk algınlığı ile karıştırılır. Oysa doğru tanı ve uygun tedaviyle belirtiler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Özellikle alerji aşısı (immünoterapi), hastalığın doğal seyrini değiştirebilen en etkili tedavi yöntemlerinden biridir.
Mevsimsel Alerji Nedir?
Mevsimsel alerji; ağaç, çimen ve yabani ot polenleri gibi yılın belirli dönemlerinde havaya yayılan alerjenlere karşı gelişen alerjik reaksiyondur. Tıpta en sık mevsimsel alerjik rinit veya halk arasında bilinen adıyla bahar alerjisi olarak tanımlanır.
Normalde zararsız olan polenler, alerjik bireylerin bağışıklık sistemi tarafından tehdit olarak algılanır. Bunun sonucunda IgE adı verilen alerji antikorları oluşur ve histamin gibi maddeler salgılanır. Histaminin etkisiyle burun, gözler ve solunum yollarında alerjik belirtiler ortaya çıkar.
Mevsimsel alerji yalnızca burnu etkilemez. Pek çok hastada gözler, boğaz, kulaklar ve hatta akciğerler de etkilenebilir. Bu nedenle bazı kişilerde alerjik konjonktivit, bazı kişilerde ise alerjik astım birlikte görülebilir.
Belirtiler genellikle polen yoğunluğunun arttığı dönemlerde başlar ve alerjene maruziyet devam ettiği sürece haftalar hatta aylar boyunca sürebilir.
Mevsimsel Alerji Neden Olur?
Mevsimsel alerjinin temel nedeni, bağışıklık sisteminin polenleri zararlı bir madde olarak algılamasıdır. Genetik yatkınlığı bulunan kişilerde bu yanlış bağışıklık yanıtı daha kolay gelişir.
En sık sorumlu olan alerjenler şunlardır:
- Ağaç polenleri
- Çimen polenleri
- Tahıl polenleri
- Yabani ot polenleri
- Küf mantarı sporları
Alerji gelişiminde yalnızca polenler değil, çevresel faktörler de rol oynar. Hava kirliliği, sigara dumanı, şehir yaşamı ve iklim değişiklikleri polenlerin etkisini artırabilir. Ayrıca çocukluk döneminde alerjik hastalık öyküsü bulunan bireylerde mevsimsel alerji gelişme riski daha yüksektir.
Bağışıklık sistemi her polenle karşılaşmada yeniden uyarılır ve belirtiler her yıl benzer dönemlerde tekrar eder. Bazı hastalarda zamanla şikayetlerin şiddeti artabilir.
Mevsimsel Alerjiye En Çok Hangi Polenler Neden Olur?
Her bitki yılın farklı dönemlerinde polen yaydığı için belirtilerin görüldüğü aylar da değişiklik gösterir. Bu nedenle hastanın hangi polene karşı alerjisi olduğunun belirlenmesi tedavi planlamasında büyük önem taşır.
| Polen Kaynağı | Yoğun Görüldüğü Dönem | En Sık Oluşturduğu Belirtiler |
|---|---|---|
| Ağaç polenleri | Şubat – Nisan | Hapşırma, burun akıntısı, göz kaşıntısı |
| Çimen polenleri | Mayıs – Temmuz | Burun tıkanıklığı, öksürük, göz sulanması |
| Tahıl polenleri | Haziran – Temmuz | Burun belirtileri, boğaz kaşıntısı |
| Yabani ot polenleri | Ağustos – Ekim | Uzun süren alerjik rinit şikayetleri |
| Küf sporları | İlkbahar ve sonbahar | Burun ve göz belirtileri, bazı hastalarda astım |
Polen yoğunluğu özellikle sabah saatlerinde, rüzgarlı havalarda ve kuru günlerde daha yüksektir. Yağmur sonrasında kısa süreli rahatlama görülse de bazı dönemlerde parçalanan polenler nedeniyle belirtiler yeniden artabilir.
Bazı kişiler yalnızca tek bir polene duyarlıyken bazı hastalarda birden fazla polen türüne karşı alerji gelişebilir. Bu durum belirtilerin daha uzun sürmesine neden olabilir.
Mevsimsel Alerji Belirtileri Nelerdir?
Mevsimsel alerjinin belirtileri, alerjenle temas başladıktan kısa süre sonra ortaya çıkabilir. Şikayetlerin şiddeti kişiden kişiye değişmekle birlikte polen yoğunluğunun fazla olduğu günlerde belirtiler belirgin şekilde artabilir.
En sık görülen belirtiler şunlardır:
- Peş peşe gelen hapşırık nöbetleri
- Burun akıntısı
- Burun tıkanıklığı
- Burunda yoğun kaşıntı
- Gözlerde kaşıntı ve kızarıklık
- Göz yaşarması
- Damakta ve boğazda kaşıntı
- Kulak içinde kaşıntı
- Koku alma duyusunda azalma
- Geniz akıntısı
- Kuru öksürük
- Halsizlik
- Uyku kalitesinde bozulma
- Gün içinde dikkat ve konsantrasyon güçlüğü
Bazı hastalarda belirtiler yalnızca burun ve gözlerle sınırlı kalırken, bazı kişilerde alt solunum yolları da etkilenebilir. Özellikle nefes darlığı, göğüste sıkışma ve hırıltı gelişmesi alerjik astım açısından değerlendirilmesi gereken önemli bulgulardır.
Mevsimsel alerjinin belirtileri çoğu zaman soğuk algınlığı ile karıştırılır. Ancak alerjide ateş görülmez, burun akıntısı genellikle berraktır ve şikayetler polen mevsimi boyunca devam eder.
Mevsimsel Alerji Ne Zaman Başlar?
Mevsimsel alerjinin başlama zamanı, kişinin hangi polene karşı alerjik olduğuna bağlıdır. Aynı şehirde yaşayan iki kişide bile belirtiler farklı aylarda başlayabilir.
Genel olarak polen mevsimleri şu şekildedir:
- Şubat-Nisan: Ağaç polenleri ön plandadır.
- Mayıs-Temmuz: Çimen ve tahıl polenleri yoğunlaşır.
- Ağustos-Ekim: Yabani ot polenleri daha sık görülür.
Türkiye’de özellikle ilkbahar ayları mevsimsel alerji şikayetlerinin en yoğun yaşandığı dönemdir. Ancak bazı bölgelerde iklim koşullarına bağlı olarak polen sezonu daha erken başlayabilir veya daha uzun sürebilir.
İklim değişikliği nedeniyle son yıllarda polen sezonlarının uzadığı ve polen miktarının arttığı da bilinmektedir. Bu nedenle daha önce hafif belirtileri olan kişilerde zamanla daha belirgin şikayetler gelişebilir.
İlkbahar Alerjisi ile Mevsimsel Alerji Aynı Şey mi?
İlkbahar alerjisi ve mevsimsel alerji çoğu zaman aynı anlamda kullanılsa da tamamen aynı kavramlar değildir.
İlkbahar alerjisi, yalnızca ilkbahar aylarında görülen polen alerjisini ifade eder. Mevsimsel alerji ise ilkbaharın yanı sıra yaz ve sonbaharda ortaya çıkan polen alerjilerini de kapsayan daha geniş bir tanımdır.
Örneğin;
- Mart ayında başlayan ağaç poleni alerjisi ilkbahar alerjisidir.
- Haziran ayında başlayan çimen poleni alerjisi de mevsimsel alerjidir.
- Eylül ayında yabani ot polenine bağlı gelişen alerji de mevsimsel alerji grubunda yer alır.
Bu nedenle her ilkbahar alerjisi mevsimsel alerjidir ancak her mevsimsel alerji ilkbaharda görülmez.
Mevsimsel Alerji Kimlerde Daha Sık Görülür?
Mevsimsel alerji her yaşta ortaya çıkabilse de bazı kişilerde görülme olasılığı daha yüksektir.
Risk grubunda bulunan kişiler şunlardır:
- Ailesinde alerjik hastalık öyküsü bulunanlar
- Alerjik riniti olan kişiler
- Astım hastaları
- Atopik dermatit (egzama) bulunan bireyler
- Polen yoğun bölgelerde yaşayanlar
- Hava kirliliğinin yüksek olduğu şehirlerde yaşayanlar
- Çocuklar ve genç erişkinler
Genetik yatkınlık önemli bir faktördür. Anne veya babasında alerjik hastalık bulunan çocuklarda mevsimsel alerji gelişme riski toplum ortalamasına göre belirgin şekilde yüksektir.
Ayrıca çocukluk döneminde başlayan alerjik belirtiler erişkin yaşlarda da devam edebilir. Bazı kişilerde ise ilk belirtiler yetişkinlik döneminde ortaya çıkabilir. Bu nedenle yalnızca çocukların etkilendiği bir hastalık olarak düşünülmemelidir.