El egzaması, ellerde kuruluk, kızarıklık, kaşıntı, çatlama ve bazen su dolu kabarcıklarla seyreden yaygın bir cilt hastalığıdır. Günlük yaşamda sabun, deterjan, dezenfektan, temizlik ürünleri, kimyasallar ve sık el yıkama gibi etkenlere sürekli maruz kalan eller, egzamanın en sık görüldüğü bölgeler arasında yer alır. Hastalık zaman zaman hafif belirtilerle ilerleyebilirken, bazı kişilerde derin çatlaklar, ağrı ve enfeksiyona kadar ilerleyerek yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilir.
El egzaması yalnızca ciltte oluşan bir kuruluk problemi değildir. Cildin koruyucu bariyerinin bozulması sonucu gelişen kronik inflamatuvar bir hastalıktır. Özellikle atopik dermatit öyküsü bulunan kişilerde, alerjik bünyeye sahip bireylerde ve mesleği gereği ellerini sık kullanan kişilerde daha sık görülür.
Hastalığın tedavisinde yalnızca belirtileri azaltmak yeterli değildir. El egzamasına neden olan alerjenlerin veya tahriş edici faktörlerin belirlenmesi, uygun cilt bakımı uygulanması ve kişiye özel tedavi planı oluşturulması uzun dönem başarı açısından büyük önem taşır.
| El Egzaması Hakkında Kısa Bilgiler | Açıklama |
|---|---|
| En sık görülen belirti | Kaşıntı, kuruluk ve çatlaklar |
| En fazla etkilenen bölge | Parmaklar, avuç içi ve el sırtı |
| Bulaşıcı mı? | Hayır |
| Kronikleşebilir mi? | Evet |
| Tanıda hangi testler kullanılabilir? | Muayene, alerji testleri, gerektiğinde yama testi |
| Tedavi | Nemlendiriciler, ilaç tedavileri, alerjenlerden korunma ve cilt bakımı |
El egzaması erken dönemde kontrol altına alınabildiğinde belirtiler büyük ölçüde azaltılabilir. Ancak altta yatan neden belirlenmeden yalnızca krem kullanılması, hastalığın sık sık tekrarlamasına neden olabilir. Bu nedenle özellikle uzun süredir devam eden veya sürekli tekrarlayan el egzamalarında dermatoloji ya da alerji uzmanı tarafından değerlendirilmek önemlidir.
El Egzaması Neden Olur?
El egzaması tek bir nedene bağlı olarak gelişmez. Çoğu hastada genetik yatkınlık, cilt bariyerinin zayıflaması ve çevresel faktörlerin bir araya gelmesi sonucu ortaya çıkar. Özellikle ellerin gün içinde sürekli su, sabun, deterjan ve kimyasal maddelerle temas etmesi cildin doğal koruyucu tabakasını zayıflatır. Bariyer bütünlüğü bozulan cilt, tahriş edici maddelere ve alerjenlere karşı daha hassas hale gelir.
Bazı kişilerde el egzaması doğrudan tahriş edici maddeler nedeniyle gelişirken, bazılarında ise alerjik reaksiyon sonucu ortaya çıkar. Ayrıca çocukluk döneminden itibaren atopik dermatit öyküsü bulunan bireylerde el egzaması görülme riski toplum ortalamasına göre daha yüksektir.
Cilt Bariyerinin Bozulması
Sağlıklı cilt, dış ortamdan gelen mikroplara, kimyasallara ve alerjenlere karşı güçlü bir koruyucu bariyer oluşturur. Sık el yıkama, sıcak su kullanımı ve alkol bazlı dezenfektanların yoğun kullanımı bu bariyerin zarar görmesine neden olabilir.
Bunun sonucunda;
- Cilt hızla nem kaybeder.
- Kuruluk ve gerginlik hissi oluşur.
- İnce çatlaklar gelişmeye başlar.
- Tahriş edici maddeler cildin daha derin katmanlarına ulaşabilir.
- Egzama belirtileri giderek şiddetlenebilir.
Özellikle pandemi döneminde sık el dezenfektanı kullanımına bağlı gelişen el egzaması vakalarında belirgin artış görülmüştür.
Tahriş Edici Maddeler
Tahriş edici kontakt dermatit, el egzamasının en sık görülen nedenlerinden biridir. Bu durumda bağışıklık sistemi değil, kimyasalların cilde doğrudan verdiği zarar ön plandadır.
Sık karşılaşılan tahriş edici etkenler şunlardır:
- Deterjanlar
- Sabunlar
- Çamaşır suyu
- Dezenfektanlar
- Şampuanlar
- Çözücü kimyasallar
- Boya ve temizlik ürünleri
- Çimento ve yapı malzemeleri
- Sürekli su ile çalışma
Bu maddelerle her gün tekrar eden temas, zamanla ciltte kronik egzama gelişmesine yol açabilir.
Alerjik Temas Egzaması
Bazı kişilerde ise sorun tahriş değil, bağışıklık sisteminin belirli maddelere karşı geliştirdiği alerjik yanıttır. Bu tabloya alerjik kontakt dermatit adı verilir.
En sık sorumlu alerjenler arasında şunlar bulunur:
| Alerjen | Sık Bulunduğu Yerler |
|---|---|
| Nikel | Takılar, saatler, kemer tokaları, metal eşyalar |
| Lateks | Eldivenler, tıbbi malzemeler |
| Parfüm ve esanslar | Kozmetik ürünleri, kremler |
| Koruyucu maddeler | Şampuanlar, sabunlar, kozmetikler |
| Kauçuk kimyasalları | Koruyucu iş eldivenleri |
| Saç boyası bileşenleri | Kuaför ürünleri |
Bu tip egzamada alerjenle her temas sonrasında belirtiler yeniden ortaya çıkabilir. Uzun süredir geçmeyen el egzamalarında yama testi ile sorumlu alerjenin araştırılması gerekebilir.
Genetik Yatkınlık
Ailesinde egzama, astım veya alerjik rinit bulunan kişilerde el egzaması gelişme olasılığı daha yüksektir. Özellikle atopik dermatiti olan bireylerde cilt bariyeri doğuştan daha hassastır ve çevresel etkenlere karşı daha kolay zarar görebilir.
Bu nedenle bazı kişilerde çok hafif tahriş edici maddeler bile şiddetli egzama atağına neden olabilir.
Mesleki Maruziyet
El egzaması, meslek hastalıkları arasında en sık görülen cilt hastalıklarından biridir. Gün boyunca ellerini yoğun kullanan veya kimyasallarla çalışan kişilerde risk belirgin şekilde artar.
Riskin daha yüksek olduğu meslek grupları şunlardır:
- Sağlık çalışanları
- Hemşireler
- Doktorlar
- Diş hekimleri
- Kuaförler
- Güzellik uzmanları
- Temizlik personelleri
- Aşçılar
- Gıda sektörü çalışanları
- İnşaat çalışanları
- Boyacılar
- Sanayi işçileri
Bu mesleklerde çalışan kişilerde uygun el koruma yöntemlerinin uygulanması, düzenli nemlendirici kullanımı ve gerekli durumlarda koruyucu eldiven tercih edilmesi el egzaması gelişme riskini azaltabilir.