Bahar aylarının gelmesiyle birlikte birçok kişide tekrarlayan hapşırık, burun akıntısı, burun tıkanıklığı, gözlerde kaşıntı ve sulanma gibi şikayetler ortaya çıkar. Çoğu zaman basit bir soğuk algınlığı sanılan bu belirtiler, aslında polenlere karşı gelişen alerjik reaksiyonların sonucu olabilir. Tedavi edilmediğinde uyku kalitesini, okul ve iş başarısını, günlük yaşamı ve hatta astım kontrolünü olumsuz etkileyebilen bahar alerjisi, erken tanı ve doğru tedavi ile büyük ölçüde kontrol altına alınabilir.
Bahar alerjisi; ağaç, çayır ve yabani ot polenleri gibi çevresel alerjenlere karşı bağışıklık sisteminin normalden fazla tepki vermesi sonucu gelişir. Her bireyin duyarlı olduğu polen farklı olabileceği gibi belirtilerin şiddeti de kişiden kişiye değişebilir. Bu nedenle doğru tanı için hastanın öyküsü, fizik muayenesi ve uygun alerji testlerinin birlikte değerlendirilmesi önem taşır.
Bahar alerjisi, özellikle ilkbahar ve yaz başlangıcında havaya yayılan polenlere karşı gelişen alerjik bir hastalıktır. En sık burun akıntısı, hapşırık, burun kaşıntısı, gözlerde sulanma ve kaşıntı ile kendini gösterir. Tanı; hasta öyküsü, muayene ve alerji testleri ile konulur. Tedavide alerjenden korunma, ilaç tedavisi ve uygun hastalarda alerji aşısı (immünoterapi) uygulanabilir.
Bahar alerjisi, bağışıklık sisteminin ağaç, çimen ve yabani ot polenlerine karşı aşırı tepki vermesi sonucu ortaya çıkan alerjik bir hastalıktır. İlkbahar aylarında başlayan hapşırık, burun akıntısı, burun tıkanıklığı ve göz kaşıntısı gibi belirtilerle seyreder. Doğru tanı ve kişiye özel tedavi sayesinde şikayetler önemli ölçüde kontrol altına alınabilir.
Bahar Alerjisi Nedir?
Bahar alerjisi, mevsimsel olarak ortaya çıkan ve en sık polenlere bağlı gelişen alerjik bir hastalıktır. Tıbbi olarak çoğunlukla mevsimsel alerjik rinit olarak adlandırılır. Polenlerle temas eden bağışıklık sistemi, bu maddeleri zararlı olarak algılar ve histamin başta olmak üzere çeşitli kimyasal maddeler salgılar. Bu durum burun, göz, boğaz ve bazen de akciğerlerde alerjik belirtilerin ortaya çıkmasına neden olur.
Her bahar döneminde aynı aylarda şikayetlerin başlaması, belirtilerin açık havada artması ve yağmur sonrasında geçici olarak azalması bahar alerjisi için tipik özelliklerdir. Özellikle polen yoğunluğunun yüksek olduğu günlerde belirtiler daha belirgin hale gelir.
Toplumda “bahar nezlesi”, “polen alerjisi” veya “mevsimsel alerji” olarak da bilinen bu hastalık bulaşıcı değildir. Soğuk algınlığı ile karıştırılabilse de nedeni virüsler değil, bağışıklık sisteminin alerjenlere verdiği aşırı yanıttır.
Bazı hastalarda yalnızca burun belirtileri görülürken, bazı kişilerde göz alerjisi, öksürük, nefes darlığı veya astım atakları da tabloya eşlik edebilir. Bu nedenle bahar alerjisi yalnızca burnu etkileyen basit bir rahatsızlık olarak değerlendirilmemelidir.
Bahar Alerjisi Neden Olur?
Bahar alerjisinin temel nedeni, çevrede bulunan polenlere karşı bağışıklık sisteminin aşırı duyarlılık geliştirmesidir. Polenler normalde zararsızdır; ancak alerjik bünyeye sahip kişilerde bağışıklık sistemi bu maddeleri tehdit olarak algılar ve alerjik reaksiyon başlatır.
Polenler rüzgarla kilometrelerce taşınabilir. Bu nedenle yalnızca ağaç veya çimen bulunan alanlarda değil, şehir merkezlerinde yaşayan kişiler de polenlerden etkilenebilir.
Bahar alerjisine en sık neden olan polenler şunlardır:
- Ağaç polenleri
- Çayır ve çimen polenleri
- Yabani ot polenleri
Türkiye’de polen mevsimi bölgelere göre değişebilmekle birlikte genel olarak mart ayında başlar, yaz ortalarına kadar devam eder. Bazı yabani ot polenleri ise sonbaharın başına kadar etkisini sürdürebilir.
Bahar alerjisinin gelişmesinde yalnızca polenler değil, kişinin genetik yapısı da önemli rol oynar. Anne veya babasında alerjik hastalık bulunan kişilerde bahar alerjisi gelişme riski belirgin olarak daha yüksektir.
Riski artırabilen diğer faktörler arasında şunlar yer alır:
- Ailede alerjik hastalık öyküsü
- Astım veya egzama gibi diğer alerjik hastalıkların bulunması
- Çocukluk çağında atopik yatkınlık
- Yoğun hava kirliliğine maruz kalma
- Sigara dumanı
- İklim değişiklikleri ve polen sezonunun uzaması
Bahar Alerjisi Hangi Aylarda Görülür?
Bahar alerjisinin görüldüğü dönem, hangi polene karşı alerji geliştiğine göre değişir. Bu nedenle her hastanın şikayetleri aynı aylarda başlamayabilir.
| Polen Kaynağı | En Sık Görüldüğü Dönem | Türkiye’de Genel Zaman |
|---|---|---|
| Ağaç polenleri | Erken ilkbahar | Şubat – Nisan |
| Çimen ve çayır polenleri | İlkbahar sonu | Nisan – Haziran |
| Yabani ot polenleri | Yaz sonu – Sonbahar başı | Temmuz – Eylül |
Örneğin yalnızca huş ağacı polenine duyarlı bir kişide belirtiler mart ayında yoğunlaşırken, çimen polenine alerjisi olan bir hastada mayıs ve haziran aylarında şikayetler daha belirgin olabilir. Birden fazla polene duyarlılığı bulunan kişilerde ise belirtiler aylar boyunca devam edebilir.
Bu nedenle alerji testleri ile hangi polene karşı duyarlılık geliştiğinin belirlenmesi hem korunma önlemlerinin planlanması hem de uygun tedavinin seçilmesi açısından büyük önem taşır.