Çocuklarda Ellipta Kullanımı

Çocuklarda Ellipta kullanımı, inhaler ilacın solunum yollarına doğru şekilde ulaşabilmesi için uygun teknikle yapılmalıdır. Ellipta, içerisinde önceden hazırlanmış dozlar bulunan kuru toz inhaler sistemidir. Cihazın kapağı tamamen açıldığında tek doz ilaç otomatik olarak kullanıma hazırlanır; ayrıca bir doz kolunu çevirmek veya inhalere basmak gerekmez. Çocuk daha sonra ağızlıktan uzun, kararlı ve derin bir nefes alarak ilacı solunum yollarına çeker.

Ellipta kullanımında en önemli noktalar cihazın yalnızca ilaç alınacağı zaman açılması, açıldıktan sonra çalkalanmaması, nefesin cihazdan uzakta verilmesi, ağızlık çevresindeki hava girişinin parmaklarla kapatılmaması ve ağızlıktan tek bir uzun, kararlı ve derin nefes alınmasıdır. Ellipta’nın resmi kullanım talimatlarında da kapağın tamamen açılmasıyla “klik” sesi duyulduğu, doz sayacının bir sayı azaldığı ve inhalasyon öncesinde cihazın içine nefes verilmemesi gerektiği belirtilmektedir.

Ellipta bir cihaz platformudur ve farklı etkin maddeleri içeren ilaçlarla kullanılabilir. Bu nedenle her Ellipta ürünü aynı yaş grubunda kullanılmaz. Çocuğun kullanacağı ürün, dozu ve kullanım sıklığı doktor tarafından belirlenmeli; cihazın çocuğun nefes alma gücüne ve kullanım becerisine uygun olup olmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.

Ellipta Nedir ve Nasıl Çalışır?

Ellipta, ilacı kuru toz halinde içeren çok dozlu bir inhaler cihazıdır. İlacın dışarı çıkması için basınçlı aerosol püskürtülmez. Bunun yerine çocuk ağızlıktan nefes aldığında oluşan hava akımı, hazırlanmış kuru toz ilacın cihazdan ayrılarak solunum yollarına taşınmasını sağlar.

Cihazın kapağı aşağı doğru tamamen kaydırıldığında bir “klik” sesi duyulur ve tek doz otomatik olarak hazırlanır. Aynı anda doz sayacı da bir sayı azalır. Ellipta’nın ayrıca çalkalanması gerekmez. Kapağın açılıp tekrar kapatılması ancak ilacın solunmaması durumunda hazırlanan doz kaybedilir ve daha sonra kullanılamaz. Buna karşılık aynı inhalasyonda yanlışlıkla iki doz birden alınması mümkün değildir.

Ellipta kuru toz inhaler olduğu için çocuğun cihazdan yeterli bir inhalasyon yapabilmesi gerekir. Bu nedenle cihaz seçiminde yalnızca yaşa bakmak yeterli değildir. Çocuğun talimatları anlayabilmesi, ağızlığı doğru kavraması ve yeterli inspiratuvar çaba oluşturabilmesi de değerlendirilmelidir.

Çocuklarda Ellipta Nasıl Kullanılır?

Ellipta’nın kullanımı birkaç temel basamaktan oluşur. Kullanılan Ellipta ilacının kendi prospektüsünde farklı veya ek bir talimat bulunuyorsa ürünün kullanım bilgileri öncelikli olmalıdır.

1. Çocuğu dik pozisyona getirin. Çocuk mümkünse oturarak veya ayakta, göğüs kafesinin rahat hareket edebileceği dik bir pozisyonda olmalıdır.
2. Doz sayacını kontrol edin. Cihazda yeterli doz bulunduğundan emin olun. Sayaç sıfırı gösteriyorsa inhaler kullanılmamalıdır.
3. Kapağı yalnızca kullanmaya hazır olduğunuzda açın. Ellipta’nın kapağını aşağı doğru tamamen kaydırın. Bir “klik” sesi duyulur ve doz sayacı bir sayı azalır. Bu işlem bir doz ilacı otomatik olarak hazırlar.
4. Cihazı çalkalamayın. Ellipta’nın kullanımdan önce veya doz hazırlandıktan sonra çalkalanmasına gerek yoktur.
5. Nefesi cihazdan uzakta verin. Çocuk Ellipta’yı ağzına almadan önce rahatça nefesini dışarı vermelidir. Nefes kesinlikle cihazın ağızlığının içine verilmemelidir.
6. Ağızlığı dudaklarla kavrayın. Ağızlık dudakların arasına yerleştirilir ve dudaklar ağızlığın çevresini sıkıca kapatır. Cihazın hava giriş kısmının parmaklarla kapatılmamasına dikkat edilmelidir.
7. Uzun, kararlı ve derin nefes alın. Çocuk ağız yoluyla tek bir uzun, kesintisiz, kararlı ve derin nefes almalıdır. Nefes burundan alınmamalıdır.
8. Nefesi tutun. İnhalasyon tamamlandıktan sonra cihaz ağızdan çıkarılır. Çocuk nefesini mümkün olduğu kadar, tercihen en az 3–4 saniye tutmalı ve ardından yavaşça nefes vermelidir.
9. Cihazı kapatın. Kapağı yukarı doğru tamamen kaydırarak ağızlığı kapatın.
10. Gerekiyorsa ağzı çalkalayın. Kullanılan Ellipta ürünü inhaler kortikosteroid içeriyorsa uygulamadan sonra çocuk yapabilecek yaştaysa ağzını suyla çalkalamalı ve suyu yutmadan tükürmelidir.

Resmi Ellipta talimatında da inhalasyonun “tek, uzun, kararlı ve derin” bir nefes şeklinde yapılması ve sonrasında nefesin mümkün olduğunca, en az 3–4 saniye tutulması önerilmektedir.

Ellipta Kullanırken Nelere Dikkat Edilmelidir?

Ellipta kullanımında en önemli kurallardan biri kapağın yalnızca çocuk ilacı almaya hazır olduğunda açılmasıdır. Çünkü kapağın tamamen açılması bir dozun otomatik olarak hazırlanmasını sağlar. Kapak açılıp doz alınmadan tekrar kapatılırsa hazırlanmış ilaç kaybedilir. Daha sonra kapağın yeniden açılması yeni bir doz hazırlanmasına neden olur.

Ellipta çalkalanmamalıdır. Bu özelliği bazı diğer inhalerlerden farklıdır. Çocuğa cihazı kullanmadan önce sallaması gerektiği öğretilmemelidir.

Nefes verme işlemi mutlaka cihazdan uzakta yapılmalıdır. Ellipta kuru toz inhaler olduğu için ağızlığın içine nefes verilmesi cihaz içerisindeki ilacın nemden etkilenmesine neden olabilir. Çocuk önce nefesini dışarı vermeli, daha sonra ağızlığı dudaklarıyla kavramalıdır.

Ellipta’nın ağızlık bölümünün altında veya çevresinde bulunan hava girişinin parmaklarla kapatılmaması da önemlidir. Cihaz kullanılırken elin yanlış yerleştirilmesi hava akımını etkileyebilir. Çocuk ağızlıktan nefes alırken dudakları ağızlığı tamamen çevrelemeli ancak hava girişini kapatmamalıdır.

İlacın tadının hissedilmemesi, dozun alınmadığı anlamına gelmez. Ellipta ürünlerinin resmi kullanım bilgilerinde, cihaz doğru kullanıldığında bile ilacın tadının veya varlığının hissedilmeyebileceği belirtilmektedir. Bu nedenle çocuk “ilaç gelmedi” dediği için doktor tarafından önerilenden fazla doz kullanılmamalıdır.

Ellipta Kullanımında Sık Yapılan Hatalar

Ellipta’da en sık yapılan hatalardan biri cihazı erkenden açmaktır. Kapak tamamen açıldığında doz hazırlanmış olur. Çocuk henüz inhalasyona hazır değilken kapağı açmak ve daha sonra tekrar kapatmak dozun boşa gitmesine neden olabilir.

Cihazın içine nefes vermek, hava girişini parmaklarla kapatmak ve ağızlığı dudaklarla tam kavramamak diğer önemli hatalardır. Çocuk nefesini Ellipta’nın içine verirse kuru toz ilaç nemden etkilenebilir. Ağızlık etrafından hava alınması veya hava girişinin kapanması ise doğru hava akımının oluşmasını engelleyebilir.

Çok kısa ve yüzeysel nefes almak da doğru değildir. Ellipta kullanımında çocuk tek bir uzun, kararlı ve derin nefes almalıdır. Nefes alındıktan hemen sonra dışarı verilmesi yerine çocuk mümkün olduğu kadar birkaç saniye nefesini tutmalıdır.

Ellipta’nın kullanım öncesinde çalkalanması gerekli değildir. Başka inhaler cihazlardan edinilen alışkanlıkla Ellipta’yı sallamak kullanım tekniğinin bir parçası olarak görülmemelidir.

Doz sayacının takip edilmemesi de tedavinin kesintiye uğramasına neden olabilir. Cihaz açıldığında sayaç bir azalır. Doz sayacı sıfıra geldiğinde inhaler boş kabul edilir ve yeni cihaz kullanılmalıdır.

Ellipta Nasıl Temizlenmeli ve Saklanmalıdır?

Ellipta kuru toz inhaler olduğu için cihazın kuru tutulması önemlidir. Ağızlık görünür şekilde kirlenmişse kapağı kapatmadan önce kuru bir mendil veya kuru bezle nazikçe silinebilir. Cihazın ağızlık bölümünü suyla yıkamak, Ellipta’yı suya batırmak veya cihazın içerisine sıvı kaçırmak uygun değildir. Resmi kullanım talimatlarında da ağızlığın gerektiğinde kuru mendille temizlenmesi önerilmektedir.

Ellipta kullanılmadığı zaman kapağı tamamen kapalı tutulmalıdır. Cihaz aşırı sıcak, yoğun nem veya doğrudan güneş ışığına maruz bırakılmamalı ve kullanılan ürünün prospektüsünde belirtilen saklama koşullarına uyulmalıdır.

Doz sayacı düzenli olarak kontrol edilmelidir. Ellipta modellerinde son dozlara yaklaşıldığında sayaç alanında kırmızı renk görülebilir. Sayaç sıfırı gösterdiğinde inhaler boşalmıştır. Çocuğun düzenli kullandığı bir ilaç söz konusuysa cihaz tamamen bitmeden yeni inhalerin temin edilmesi tedavinin kesintiye uğramasını önleyebilir.

Cihazın kapağı düzgün hareket etmiyor, ağızlık hasar görmüş veya kapak açıldığında klik sesi duyulmasına rağmen doz sayacı azalmıyorsa cihaz kullanılmaya devam edilmemelidir. Resmi talimata göre klik sesi duyulduğu halde sayaç azalmıyorsa inhalerin ilaç vermeyebileceği için eczacı veya sağlık profesyoneli tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Ellipta Her Çocuk İçin Uygun mudur?

Ellipta kuru toz inhaler olduğu için her çocuk için uygun olmayabilir. Çocuğun talimatları anlayabilmesi, ağızlığı doğru şekilde kullanabilmesi ve cihaz içerisindeki ilacı solunum yollarına taşıyacak yeterli inspiratuvar çabayı oluşturabilmesi gerekir.

Kuru toz inhaler kullanımında yalnızca yaşa dayalı karar verilmesi doğru değildir. Güncel pediatrik astım önerileri, kuru toz inhaler düşünülen çocuklarda nefes alma gücünün ve gerçek kullanım tekniğinin kontrol edilmesini önermektedir. Bazı pediatrik rehberlerde kuru toz inhalerlerin yaklaşık 8–9 yaşlarından itibaren değerlendirilebileceği belirtilse de bu bir zorunlu yaş sınırı değildir; çocuğun becerisi bireysel olarak değerlendirilmelidir.

Ayrıca Ellipta cihazının kullanılabilmesi ile Ellipta içinde bulunan ilacın çocuk için ruhsatlı olması aynı şey değildir. Örneğin bazı Ellipta ürünlerinin çocuk veya ergenlerde kullanım yaşları farklıdır. Relvar Ellipta’nın güncel Birleşik Krallık ürün bilgisinde astım için 12 yaş ve üzerindeki ergenlerde kullanımı belirtilirken 12 yaş altındaki çocuklarda kullanım önerilmemektedir. Başka Ellipta ürünlerinin endikasyonları ve yaş sınırları farklı olabilir.

Bu nedenle çocuğa başka bir aile bireyinin Ellipta cihazı verilmemeli ve yalnızca cihaz aynı göründüğü için ilaçlar birbirinin yerine kullanılmamalıdır. Etkin madde, doz ve yaş uygunluğu doktor tarafından değerlendirilmelidir.

Çocuklarda Ellipta Kullanımı Hakkında Sık Sorulan Sorular

Ellipta kullanılmadan önce çalkalanmalı mı? Hayır. Ellipta’nın kullanım öncesinde çalkalanmasına gerek yoktur. Doz, kapağın tamamen açılmasıyla otomatik olarak hazırlanır.

Ellipta’da doz nasıl hazırlanır? Kapak aşağı doğru tamamen kaydırılarak klik sesi duyulana kadar açılır. Kapak açıldığında doz sayacı bir azalır ve tek doz kullanıma hazır hale gelir.

Çocuk Ellipta’dan nasıl nefes almalıdır? Çocuk önce cihazdan uzakta nefesini vermeli, ardından ağızlığı dudaklarıyla kavrayarak ağızdan tek bir uzun, kararlı ve derin nefes almalıdır.

Ellipta’nın içine nefes verilir mi? Hayır. Ellipta kuru toz inhaler olduğu için nefes cihazın içine verilmemelidir. Çocuk hem inhalasyon öncesinde hem de sonrasında nefesini cihazdan uzakta vermelidir.

Ellipta kullanırken hava deliği kapatılabilir mi? Hayır. Ağızlığın yakınındaki hava girişinin parmaklarla kapatılmaması gerekir. Cihaz elde tutulurken parmakların hava akışını engellemediğinden emin olunmalıdır.

Ellipta açılıp kullanılmadan kapatılırsa ne olur? Kapak tamamen açıldığında bir doz hazırlanır. İlaç solunmadan kapak tekrar kapatılırsa hazırlanan doz kaybedilir ve daha sonra kullanılamaz.

Ellipta kullandıktan sonra ağız çalkalanmalı mı? Çocuğun kullandığı Ellipta ürünü inhaler kortikosteroid içeriyorsa uygulamadan sonra ağız suyla çalkalanmalı ve su tükürülmelidir.

Ellipta’nın bittiği nasıl anlaşılır? Cihaz üzerindeki doz sayacı kalan doz miktarını gösterir. Sayaç sıfıra ulaştığında inhaler boşalmıştır ve yeni cihaz kullanılmalıdır.

Doğru Ellipta Tekniği İlacın Akciğerlere Ulaşmasını Kolaylaştırır

Çocuklarda Ellipta kullanımında doğru tekniğin temelini birkaç basit ancak önemli adım oluşturur. Cihaz yalnızca inhalasyona hazır olunduğunda açılmalı, kapak tamamen açılarak doz hazırlanmalı, çocuk nefesini cihazdan uzakta vermeli ve ardından ağızlıktan tek, uzun, kararlı ve derin bir nefes almalıdır. Hava girişi parmaklarla kapatılmamalı ve inhalasyon sonrasında nefes mümkün olduğunca birkaç saniye tutulmalıdır.

Ellipta kullanımının basit görünmesi tekniğin kontrol edilmesine gerek olmadığı anlamına gelmez. Çocuk tedavisini düzenli kullanmasına rağmen öksürük, hışıltı veya nefes darlığı yaşamaya devam ediyorsa ilaç dozunu değiştirmeden önce cihaz kullanımının doğru olup olmadığı değerlendirilmelidir. Çocuğun Ellipta’yı yeterli nefes gücüyle kullanamaması durumunda yaşına ve becerisine daha uygun başka bir inhaler sistemi doktor tarafından tercih edilebilir.