Çocuklarda Maskeli Hazne Kullanımı

Çocuklarda maskeli hazne kullanımı, özellikle bebeklerde ve küçük çocuklarda ölçülü doz inhaler (pMDI) şeklindeki solunum yolu ilaçlarının akciğerlere daha etkili şekilde ulaştırılmasına yardımcı olan bir yöntemdir. Küçük çocukların inhalere basıldığı anda derin nefes alma ve nefesini tutma gibi işlemleri eş zamanlı yapması zor olduğundan, inhaler ile çocuk arasına yerleştirilen hazne bu koordinasyon ihtiyacını önemli ölçüde azaltır.

Haznenin ucuna takılan maske çocuğun burun ve ağzını birlikte kapatır. İlaç hazne içerisine püskürtüldükten sonra çocuk normal şekilde nefes alıp vermeye devam ederken ilaç parçacıkları solunum yollarına taşınır. Ancak maskenin yüze tam oturmaması, aynı anda birden fazla püskürtme yapılması veya maskenin çok erken kaldırılması alınan ilaç miktarını azaltabilir. Bu nedenle doğru cihaz kadar doğru kullanım tekniği de önemlidir.

Maskeli Hazne Nedir?

Maskeli hazne, ölçülü doz inhaler ile birlikte kullanılan ve inhalerden çıkan ilacı kısa süreli olarak içerisinde tutan bir ara cihazdır. İngilizce kaynaklarda “spacer” veya “valved holding chamber” olarak adlandırılabilir.

Cihaz temel olarak inhalerin yerleştirildiği bölüm, ilacın geçici olarak bulunduğu hazne ve çocuğun yüzüne yerleştirilen maskeden oluşur. Bazı modellerde çocuğun nefes alıp verdiğini gösteren hareketli valf veya gösterge sistemi de bulunabilir.

Hazne kullanılmasının temel amacı, inhalere basma ile nefes alma hareketinin aynı anda yapılması zorunluluğunu azaltmaktır. İlaç doğrudan ağza püskürtülmek yerine önce hazneye geçer ve çocuk birkaç normal nefes sırasında ilacı soluyabilir.

Bu özellik özellikle bebeklerde, küçük çocuklarda ve inhaler kullanım koordinasyonu henüz yeterince gelişmemiş çocuklarda önemli bir avantaj sağlar.

Çocuklarda Maskeli Hazne Neden Kullanılır?

Ölçülü doz inhalerlerden çıkan ilaç oldukça kısa sürede ve belirli bir hızla dışarı çıkar. Daha büyük çocuklar inhalere basılmasıyla birlikte uygun şekilde nefes almayı öğrenebilirken küçük çocuklardan böyle bir koordinasyon beklemek çoğu zaman mümkün değildir.

Maskeli hazne kullanıldığında çocuk normal solunumuna devam eder. Böylece inhalere basılması ile çocuğun nefes alması arasındaki zamanlama daha az kritik hale gelir.

Doğru kullanıldığında maskeli hazne:

• İlacın solunum yollarına ulaşmasını kolaylaştırır.
• İnhaler ile nefes alma arasındaki koordinasyon ihtiyacını azaltır.
• Bebeklerde ve küçük çocuklarda inhaler ilaç uygulanmasını kolaylaştırır.
• İlacın ağız ve boğazda birikmesini azaltmaya yardımcı olabilir.
• Özellikle inhaler kortikosteroidlerde ağız ve boğaz bölgesindeki bazı lokal yan etkilerin azaltılmasına katkı sağlayabilir.

Ölçülü doz inhaler ile hazne kullanılması çocuklarda yaygın olarak tercih edilen bir ilaç uygulama yöntemidir.

Maskeli Hazne Hangi Çocuklarda Kullanılır?

Maskeli hazneler en sık bebeklerde, okul öncesi dönemdeki çocuklarda ve ağızlıklı hazneyi doğru kullanamayan çocuklarda tercih edilir.

Burada yalnızca çocuğun yaşı dikkate alınmamalıdır. Çocuğun ağızlığı dudaklarıyla tamamen kavrayabilmesi, burundan değil ağızdan nefes alabilmesi ve verilen solunum talimatlarını uygulayabilmesi de önemlidir.

Genel olarak küçük çocuklarda maske kullanılırken çocuk büyüdükçe ve uygun tekniği öğrenebildikçe ağızlıklı hazneye geçilebilir. Pek çok çocuk yaklaşık 4–6 yaş civarında ağızlıklı hazneyi kullanabilecek beceriye ulaşabilir ancak bu kesin bir yaş sınırı değildir. Daha büyük olup maskesiz hazneyi doğru kullanamayan çocuklarda da maskeli sistem kullanılmaya devam edilebilir.

Çocuklarda Maskeli Hazne Nasıl Kullanılır?

İlacın akciğerlere yeterli miktarda ulaşabilmesi için maskeli haznenin doğru kullanılması gerekir. Uygulama sırasında en önemli noktalar maskenin yüze tam oturması, inhalerin uygun şekilde hazırlanması ve her seferinde yalnızca bir dozun hazneye püskürtülmesidir.

1. Çocuğu Uygun Pozisyona Getirin

Çocuk mümkünse dik veya yarı dik pozisyonda olmalıdır. Bebek veya küçük çocuk ebeveynin kucağına alınabilir.

Çocuğun rahat olması uygulamayı kolaylaştırır. Ağlayan ve sürekli başını çeviren bir çocukta maskenin yüzle teması bozulabileceğinden ilaç uygulamasının etkinliği azalabilir.

2. İnhaleri Kontrol Edin

İnhalerin kapağını çıkarın ve ağızlık bölümünde yabancı madde bulunmadığından emin olun.

İlacın son kullanma tarihini ve varsa doz sayacını kontrol edin. İnhalerin hazırlanması konusunda kullanılan ürünün kendi talimatı dikkate alınmalıdır.

3. İnhaleri Gerekiyorsa Çalkalayın

Basınçlı ölçülü doz inhalerlerin önemli bir bölümünün kullanımdan önce çalkalanması gerekir. İnhaleri dik tutarak uygun şekilde çalkalayın.

Ancak bütün inhalerlerin kullanım şekli aynı değildir. Bu nedenle çocuğun kullandığı inhalerin ürün talimatına uyulmalıdır.

4. İnhaleri Hazneye Yerleştirin

İnhalerin ağızlık kısmını haznenin inhaler girişine sıkıca yerleştirin. İnhaler ile hazne arasındaki bağlantının gevşek olmaması gerekir.

Haznenin maskeli bölümü çocuğa doğru bakmalıdır.

5. Maskeyi Çocuğun Yüzüne Tam Olarak Yerleştirin

Maskeyi çocuğun hem burnunu hem de ağzını tamamen kapatacak şekilde yerleştirin.

Bu aşama uygulamanın en önemli noktalarından biridir. Maske ile yüz arasında boşluk kalması durumunda hava dışarıdan girebilir ve çocuk hazne içerisindeki ilacın daha azını soluyabilir.

Maskeyi çok sert bastırmak gerekmez ancak yüz ile maske arasında belirgin hava kaçağı olmamalıdır.

6. İnhalere Bir Kez Basın

Maske çocuğun yüzüne düzgün biçimde yerleştirildikten sonra inhalere bir kez basarak bir doz ilacı hazne içerisine püskürtün.

Birden fazla dozu aynı anda hazneye püskürtmek doğru değildir. Eğer iki veya daha fazla püskürtme reçete edilmişse her doz ayrı ayrı uygulanmalıdır.

7. Çocuğun Normal Nefes Almasını Sağlayın

İlaç hazneye püskürtüldükten sonra maskeyi kaldırmadan çocuğun normal şekilde nefes alıp vermesine izin verin.

Genellikle 4–6 normal nefes yeterli kabul edilir. Bazı hazne modellerinde nefes sırasında hareket eden bir valf veya ses çıkaran bir sistem bulunabilir. Bu özellikler çocuğun nefes alıp verdiğinin takip edilmesine yardımcı olabilir.

Kullanılan cihazın üretici talimatında farklı bir nefes sayısı belirtilmişse cihazın kendi kullanım talimatına uyulmalıdır. Çeşitli pediatrik uygulama kaynaklarında dört veya beş normal nefes tarif edilmektedir.

8. İkinci Bir Doz Gerekiyorsa İşlemi Tekrarlayın

Çocuğun doktoru tarafından birden fazla püskürtme önerilmişse ikinci doz doğrudan ilk dozun üzerine hazneye sıkılmamalıdır.

Maskeyi kaldırın. İlacın kullanım talimatına uygun süre beklendikten sonra inhaleri yeniden çalkalayın ve aynı işlemleri ikinci doz için baştan uygulayın.

Her püskürtme ayrı bir uygulama olarak düşünülmelidir.

Maskeli Hazne Kullanımının Kısa Uygulama Özeti

Maske Yüze Nasıl Oturmalıdır?

Maskeli hazne kullanımındaki en sık sorunlardan biri maskenin yüzle yeterli temas sağlamamasıdır.

Maske çocuğun burnunu ve ağzını tamamen çevrelemelidir. Maskenin kenarlarıyla yüz arasında mümkün olduğunca boşluk bulunmamalıdır. Özellikle burun kenarları ve çene çevresindeki kaçaklara dikkat edilmelidir.

Maskenin yalnızca ağzın üzerine yerleştirilmesi doğru değildir. Bebekler ve küçük çocuklar burundan da nefes aldıkları için maske hem burnu hem ağzı kapsamalıdır.

Bazı valfli haznelerde çocuk nefes aldığında valfin hareket ettiği görülebilir. Bu hareket, maskenin uygun şekilde yerleşip yerleşmediğinin değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Çocuk Maskeli Hazneyi Kullanırken Ağlarsa Ne Olur?

Bebeklerin ve küçük çocukların ilk uygulamalarda maskeden rahatsız olması oldukça sık karşılaşılan bir durumdur. Ancak mümkün olduğunca ilacın çocuk sakin durumdayken uygulanması tercih edilmelidir.

Yoğun ağlama sırasında solunum düzeni değişir ve maske-yüz teması daha kolay bozulabilir. Çocuk başını çevirdiğinde maskenin kenarlarından hava kaçması da mümkündür. Bu durum ilacın akciğerlere ulaşmasını azaltabilir.

Çocuğun maskeye alışmasını kolaylaştırmak için ilaç verilmediği zamanlarda maskenin kısa sürelerle yüze yaklaştırılması, çocuğun cihazı görmesine ve dokunmasına izin verilmesi yardımcı olabilir.

Uygulama sırasında çocuğu zorla uzun süre sabitlemek yerine sakinleştirmek ve işlemi mümkün olduğunca doğal hale getirmek daha uygundur.

Maskeli Hazne Kullanırken Yapılan Hatalar Nelerdir?

Maskeli hazne basit görünen bir cihaz olmasına rağmen yanlış kullanım ilacın akciğerlere ulaşan miktarını önemli ölçüde etkileyebilir.

Maskenin Yüze Tam Oturmaması

En önemli hatalardan biridir. Maske çevresindeki küçük hava kaçakları bile çocuğun hazneden aldığı ilaç miktarını azaltabilir.

Birden Fazla Dozun Aynı Anda Hazneye Püskürtülmesi

Doktor iki püskürtme önerdiyse iki dozun arka arkaya hazne içerisine sıkılması doğru değildir. Her doz ayrı ayrı verilmelidir.

Püskürtmeden Sonra Uzun Süre Beklenmesi

İlaç hazneye püskürtüldükten sonra uygulamaya gecikmeden başlanmalıdır. Gereksiz şekilde beklendiğinde ilaç parçacıklarının bir kısmı haznenin yüzeyine tutunabilir.

Maskenin Çok Erken Kaldırılması

İnhalere basıldıktan hemen sonra maskenin kaldırılması çocuğun yeterli miktarda ilaç soluyamamasına neden olabilir. Püskürtme sonrasında birkaç normal nefese izin verilmelidir.

İnhalerin Gerektiği Halde Çalkalanmaması

Özellikle süspansiyon şeklindeki bazı ölçülü doz inhalerlerde ilacın uygun dozda verilebilmesi için kullanım öncesinde çalkalama gerekir. Her ürünün kullanım talimatı ayrı değerlendirilmelidir.

Çocuğun Cihazına Uygun Olmayan Maske Kullanılması

Çok büyük bir maske yüzde boşluk bırakabilir. Çok küçük bir maske ise burun ve ağzı uygun şekilde kapatmayabilir.

Bu nedenle maskenin çocuğun yüzüne uygun büyüklükte olması önemlidir.

Maskeli Hazne Ne Zaman Ağızlıklı Hazneyle Değiştirilebilir?

Çocuk büyüdükçe yüz maskesine duyulan ihtiyaç azalabilir. Ağızlıklı hazne kullanımına geçiş için yalnızca yaşa bakılmamalıdır.

Çocuğun:

• Ağızlığı dudaklarıyla tamamen kavrayabilmesi,
• Ağızlık çevresinde hava kaçağı oluşturmaması,
• Talimatları anlayabilmesi,
• Ağızdan uygun şekilde nefes alabilmesi

gibi becerileri değerlendirilmelidir.

Pek çok çocuk okul öncesi döneminin sonlarına doğru ağızlıklı hazne kullanmaya başlayabilir. Ancak bazı çocukların daha uzun süre maskeye ihtiyaç duyması normaldir. Çocuğun kullandığı yöntemin uygunluğu hekim, hemşire veya eczacı tarafından kontrol edilebilir.

Maskeli Hazne Sonrası Ağız Çalkalanmalı mı?

Bu durum kullanılan ilaca bağlıdır.

Çocuğun inhalerinde kortikosteroid bulunuyorsa uygulama sonrasında ağız ve boğazda kalan ilaç miktarını azaltmak amacıyla çocuğun yaşı uygunsa ağzını suyla çalkalayıp suyu tükürmesi önerilebilir. Dişlerin fırçalanması da uygulanabilecek yöntemlerden biridir.

Maskeli kullanımda ilacın bir bölümü ağız ve burun çevresindeki cilde de temas edebilir. Bu nedenle özellikle kortikosteroid içeren inhalerlerden sonra çocuğun maskeyle temas eden yüz bölgesinin nemli bir bezle silinmesi faydalıdır.

Ağzını çalkalayamayacak kadar küçük çocuklarda uygulama sonrası yapılması gerekenler çocuğun doktorunun önerilerine göre düzenlenmelidir.

Maskeli Hazne Nasıl Temizlenir?

Haznenin düzenli temizlenmesi hem hijyen hem de cihazın doğru çalışması açısından önemlidir. Ancak haznelerin malzemesi ve valf sistemi birbirinden farklı olabildiği için temizlik sıklığında ve yönteminde öncelikle üreticinin talimatı esas alınmalıdır.

Birçok klasik plastik hazne ılık su ve az miktarda bulaşık deterjanı kullanılarak temizlenir ve daha sonra kendi kendine kurumaya bırakılır.

Bazı haznelerde statik elektrik oluşumunu azaltmak amacıyla cihazın iç yüzeyinin bez veya kağıt havluyla kurulanmaması önerilir. Bazı ürünlerde durulama yöntemi de farklı olabilir. Bu nedenle bir hazne için verilen temizlik önerisinin farklı marka ve modeldeki tüm cihazlara uygulanması doğru değildir.

Maskenin ve valflerin hasarlı olup olmadığı da düzenli olarak kontrol edilmelidir. Çatlak, deformasyon, valf bozukluğu veya maskede belirgin sertleşme varsa cihazın değiştirilmesi gerekebilir. Haznenin başka çocuklarla ortak kullanılmaması da önemlidir.

Maskeli Hazne Nebulizatör Yerine Kullanılabilir mi?

Ölçülü doz inhaler ve hazne kombinasyonu, uygun ilaç ve doğru teknikle kullanıldığında çocuklarda birçok durumda oldukça etkili bir ilaç uygulama yöntemidir. Hazneler taşınabilir olmaları, kısa sürede uygulanabilmeleri ve elektrik gerektirmemeleri nedeniyle önemli avantajlara sahiptir.

Ancak maskeli hazne ve nebulizatör birbirinin tamamen aynı cihazı değildir. Hangi ilacın hangi cihazla ve hangi dozda uygulanacağı çocuğun hastalığına, yaşına, klinik durumuna ve kullanılan ilaca göre hekim tarafından belirlenmelidir.

Bu nedenle çocuğa nebulizatörle verilen bir ilacın dozu ile inhaler-hazne sistemiyle verilen dozun ebeveyn tarafından doğrudan birbirine çevrilmesi doğru değildir.

Çocuğun Maskeli Hazne Tekniği Neden Kontrol Edilmelidir?

Çocuk daha önce uzun süredir inhaler kullanıyor olsa bile uygulama tekniğinde zaman içerisinde hatalar gelişebilir. Maskenin yüze yeterince bastırılmaması, püskürtmeden hemen sonra maskenin kaldırılması veya birden fazla dozun aynı anda hazneye sıkılması buna örnektir.

Bu nedenle özellikle astım kontrolünün beklenenden kötü olduğu durumlarda yalnızca ilacın değiştirilmesi veya dozunun artırılması düşünülmemeli; inhaler ve hazne kullanım tekniği de değerlendirilmelidir.

Doktor kontrollerinde çocuğun veya ebeveynin cihazı nasıl kullandığını uygulamalı olarak göstermesi, fark edilmeyen hataların düzeltilmesine yardımcı olabilir.

Maskeli Hazne Kullanımında İlacın Dozu Değiştirilebilir mi?

Hayır. Hazne kullanılması ilacın dozunun ebeveyn tarafından değiştirilmesi gerektiği anlamına gelmez.

Kaç püskürtme yapılacağı, ilacın hangi sıklıkla kullanılacağı ve tedavinin ne kadar sürdürüleceği doktor tarafından belirlenmelidir. Özellikle nefes darlığı veya hışıltı sırasında daha önce verilen dozun yeterli gelmediği düşünülerek kontrolsüz biçimde daha fazla ilaç kullanılması uygun değildir.

Çocuğun rahatlatıcı ilaca normalden daha sık ihtiyaç duyması, gece yakınmalarının artması, egzersizle daha fazla şikâyet yaşaması veya tedaviye rağmen belirtilerin devam etmesi durumunda astım kontrolünün yeniden değerlendirilmesi gerekir.

Hangi Durumlarda Tıbbi Yardım Alınmalıdır?

Maskeli hazne kullanımına rağmen çocuğun solunum sıkıntısı devam ediyor veya giderek artıyorsa yalnızca cihaz tekniğini tekrar etmek yeterli olmayabilir.

Özellikle çocukta belirgin nefes darlığı, konuşmakta veya beslenmekte güçlük, göğüste belirgin çekilme, dudaklarda morarma, aşırı halsizlik ya da doktor tarafından verilen rahatlatıcı tedaviye yeterli yanıt alınamaması durumunda gecikmeden tıbbi değerlendirme gerekir.

Çocuğun astım veya tekrarlayan hışıltı nedeniyle takip edilmesi durumunda, akut yakınmalarda hangi ilacın ne zaman kullanılacağı konusunda doktor tarafından verilen kişisel tedavi veya astım eylem planı izlenmelidir.

Çocuklarda Maskeli Hazne Kullanımı Hakkında Sık Sorulan Sorular

Maskeli hazne kaç yaşına kadar kullanılır?

Kesin bir yaş sınırı yoktur. Maskeli hazne genellikle bebeklerde ve küçük çocuklarda kullanılır. Çocuk ağızlığı dudaklarıyla tam olarak kavrayıp uygun şekilde nefes alabilecek gelişim düzeyine ulaştığında maskesiz, ağızlıklı hazneye geçilebilir. Bu geçiş birçok çocukta yaklaşık 4–6 yaş civarında mümkün olsa da bireysel farklılıklar vardır.

Maskeli hazne ile kaç nefes alınmalıdır?

İnhalere bir kez basıldıktan sonra çocuk maskeyi çıkarmadan genellikle 4–6 kez normal şekilde nefes alıp verir. Haznenin modeline göre önerilen nefes sayısı farklı olabileceğinden kullanılan cihazın talimatı ve sağlık profesyonelinin önerisi dikkate alınmalıdır.

Maskeli hazne kullanırken burun da kapatılır mı?

Evet. Maske çocuğun hem ağzını hem de burnunu tamamen kapatmalıdır. Maskenin kenarlarıyla yüz arasında belirgin hava boşluğu kalmaması gerekir.

İki fıs ilaç hazneye aynı anda sıkılabilir mi?

Hayır. Her püskürtme ayrı ayrı uygulanmalıdır. İlk doz verildikten ve çocuk gerekli nefesleri aldıktan sonra gerekiyorsa ikinci doz için işlem tekrarlanmalıdır.

Çocuk ağlarken maskeli hazne kullanılabilir mi?

Yoğun ağlama ve hareket maskenin yüzle temasını bozabilir ve ilacın etkili şekilde solunmasını zorlaştırabilir. Bu nedenle mümkün olduğunca çocuk sakinleştirildikten sonra uygulama yapılması tercih edilir.

Maskeli hazne her kullanımdan sonra yıkanmalı mı?

Genellikle her kullanımdan sonra yıkama gerekli değildir. Temizlik sıklığı haznenin marka ve modeline göre değişebilir. Cihazın üretici tarafından verilen temizlik talimatına uyulmalıdır.

Kortizonlu inhaler kullandıktan sonra çocuğun yüzü yıkanmalı mı?

Maskeyle uygulanan inhaler kortikosteroidlerden sonra yüzün maskeyle temas eden bölümünün nemli bir bezle silinmesi yararlı olabilir. Çocuk yapabilecek yaştaysa ağzını suyla çalkalayıp tükürmesi veya dişlerini fırçalaması da önerilir.

Hazne başka bir çocuk tarafından kullanılabilir mi?

Hazneler kişisel kullanım için olmalıdır. Aynı haznenin çocuklar arasında ortak kullanılması önerilmez.

Doğru Maskeli Hazne Tekniği Tedavinin Önemli Bir Parçasıdır

Çocuklarda inhaler tedavisinin etkisi yalnızca kullanılan ilaca değil, ilacın solunum yollarına doğru şekilde ulaştırılmasına da bağlıdır. Özellikle bebeklerde ve küçük çocuklarda maskeli hazne, ölçülü doz inhalerlerin uygulanmasını önemli ölçüde kolaylaştırır.

Başarılı bir uygulamanın temel noktaları oldukça nettir: maskenin burun ve ağzı tamamen kapatması, yüz ile maske arasında hava kaçağı olmaması, hazneye her seferinde yalnızca bir püskürtme yapılması ve çocuğun püskürtmeden sonra yeterli sayıda normal nefes almasına izin verilmesi gerekir.

Çocuk büyüdükçe kullanılan maskenin ve haznenin uygunluğu yeniden değerlendirilmelidir. İnhaler tedavisinden beklenen fayda görülmüyorsa ilaç değişikliğinden önce kullanım tekniğinin sağlık profesyoneli tarafından kontrol edilmesi özellikle önemlidir.